- · 2 تاریخچه درمان زخم و استفاده از مواد موجود در طبیعت به عنوان پانسمان برای کاهش درد و ترمیم سریع تر زخم به هزاران سال پیش بازمیگردد.
در این مقاله با انواع پانسمان های موجود در بازار، کاربرد هر یک و مزایا و معایب آن آشنا می شویم.
انواع پانسمان نوین
تاریخچه درمان زخم و استفاده از مواد موجود در طبیعت برای کاهش درد و ترمیم سریع تر زخم به هزاران سال پیش بازمیگردد.
یکی از قدیمی ترین نسخه ها و دستورات پزشکی کشف شده، یک لوح سفالی متعلق به حدود 2100 سال پیش از میلاد مسیح است. بر روی این لوح دستوراتی برای درمان و ترمیم زخم ذکر کرده اند . دستورات ذکر شده بر روی این قطعه سفالی حتی امروزه به عنوان 3 اصل پایه ای درمان زخم استفاده میشود. این موارد عبارتند از شستشو زخم، قرار داردن مرهم، ضماد یا پانسمان مناسب و البته ثابت کردن آن بر روی زخم به وسیله انجام بانداژ.
امروزه پیشرفت های بسیار زیادی در طراحی، توسعه و ساخت انواع پانسمان های مدرن صورت گرفته است. استفاده از این پانسمان ها باعث تسریع فرایند ترمیم زخم می شود و از ایجاد عفونت جلوگیری میکند.
به دلیل تنوع بسیار بالای پانسمان های مدرن از نظر شکل، اندازه، جنس، برند و دیگر ویژگی های فیزیکی. انتخاب پانسمان مناسب برای رسیدن به بهترین نتیجه ممکن در کوتاه ترین زمان، ضروری است.
مواردی که پزشک یا کارشناس زخم بر اساس آن ها پانسمان مناسب را انتخاب میکند عبارتند از:
محل زخم
در واقع محل زخم ارتباط کمتری به انتخاب نوع پانسمان اولیه (پانسمانی که در تماس مستقیم با زخم است) دارد. توجه به محل زخم از نظر نحوه فیکس کردن پانسمان بر روی زخم اهمیت دارد. مثلا اگر زخم بر روی تنه قرار دارد، استفاده از پانسمان خودچسبنده یا استفاده از چسب برای فیکس کردن پانسمان میتواند مناسب باشد.
اگر زخم بر روی اندام ها است، استفاده از پانسمان های خود چسبنده، باند های کشی یا توری های کشی کارآمد است.
موارد دیگری که باید در هنگام انتخاب پانسمان مد نظر باشد، عبارتند از شرایط پوست اطراف زخم، میزان فعالیت فیزیکی بیمار، شرایط زخم از نظر احتمال ایجاد آلودگی و درخواست بیمار مبنی بر امکان شستشو یا استحمام در طول مدت درمان.
اندازه زخم
پانسمان های مدرن را در ابعاد و اشکال بسیار متنوعی می سازند. اندازه گیری صحیح زخم برای انتخاب پانسمان اولیه با اندازه مناسب بسیار حیاتی است. زیرا پانسمان باید به طور کامل سطح زخم را بپوشاند و یا آن را پر کند. در بعضی مواردی که اندازه زخم بسیار بزرگ است و نیاز به تعویض مکرر پانسمان وجود دارد، استفاده از وکیوم تراپی زخم (negative pressure wound therapy (NPWT میتواند سرعت ترمیم زخم را افزایش دهد.
همچنین در صورتی که زخم به کندی درمان میشود، انتخاب پانسمان مناسب در کاهش هزینه های بیمار، مدیریت بهتر بو و اگزودا نقش بسیار حیاتی دارد.
نوع بافت
توجه به بافت اطراف زخم و همچنین بستر زخم، مثلا مشاهده استخوان، تاندون یا عضله در کنار توجه به وجود هرگونه ترشح، یکی از موارد مهم در انتخاب پانسمان است. در صورتی که در محل زخم بافت نکروتیک یا علائم عفونت مشاهده می شود، باید قبل از قرار دادن پانسمان موارد لازم انجام شود.
اگزودا
نوع و مقدار ترشح زخم یا اگزودا، یکی از اصلی ترین ویژگی هایی است که باید قبل انتخاب پانسمان اولیه و ثانویه به آن توجه کرد. در صورتی که بافت بیش از حد اگزودا تولید میکند، پانسمان باید بتواند آن را به مقدار کافی جذب کرده و در خودش نگه دارد تا محیط مناسب برای رشد باکتری ها ایجاد نشود.
همچنین اگر زخم بیش از حد خشک است، پانسمان باید بتواند یک رطوبت حداقلی مورد نیاز برای ترمیم زخم را فراهم کند. نوع پانسمان و میزان ترشح زخم مواردی هستند که فاصله تعویض پانسمان را مشخص می کنند.
شرایط بافت اطراف زخم Periwound
هدف اصلی هر پانسمان، حفظ بافت اطراف زخم و جلوگیری از maceration است و در نهایت کاهش درد و ناراحتی بیمار است. مدیریت صحیح اگزودا یکی از اصلی ترین راه های حفظ بافت سالم است و جلوگیری از ایجاد آسیب های مختلف است.
استفاده از بعضی پانسمان ها میتواند از ایجاد آسیب و درد در هنگام جدا کردن پانسمان جلوگیری کند. گاهی ایجاد تاول یا التهاب در اطراف زخم نشان دهنده حساسیت به یک نوع پانسمان خاص است. گاهی اوقات اگر در هنگام اتصال چسب به پوست، فشار بیش از حد وارد شود؛ بافت پوست آسیب میبیند و منجر به ایجاد تاول میشود. کاهش فشار و تنش در هنگام چسباندن چسب به پوست میتواند از این مشکل جلوگیری کند.
بار باکتریایی زخم
تقریبا تمامی زخم ها دارای مقداری آلودگی باکتریایی هستند. رشد باکتری ها در محل زخم میتواند ریسک عفونت محل زخم را افزایش دهد. حتی صورت عفونی نشدن زخم، روند ترمیم زخم میتواند تحت تاثیر افزایش proteases و toxins قرار بگیرد.
موارد دیگر
برای درمان بعضی از زخم ها لازم است فرایند های دیگری مانند آفلودینگ برای زخم های دیابتی، بانداژ فشاری یا Compression برای زخم های وریدی انجام شود.
ویژگی های یک پانسمان ایده آل|راهنمای انتخاب پانسمان مناسب
از مواد غیرسمی و سازگار با بدن Biocompatible ساخته شده باشد.
توانایی جذب و نگهداشتن ترشحات اضافی را داشته باشد و در عین حال رطوبت مورد نیاز زخم را حفظ کند.
نسبت به آب و باکتری ها نفوذناپذیر باشد ولی توانایی انجام تبادلات گازی را داشته باشد.
به راحتی از سطح زخم جدا شود و باقی مانده در زخم باقی نگذارد.
انعطاف پذیر باشد و با شکل بدن هماهنگ شود.
توانایی پرکردن تمامی کانال ها و حفره های زخم را داشته باشد.
در دسترس و به سهولت قابل تهیه باشد.
برای بیمار مقرون بصرفه باشد.
انواع پانسمان های مدرن برای زخم
لایه های تماسی Contact Layer Dressings
این لایه ها مانند یک توری بافته شده بین بافت زخم و پانسمان ثانویه قرار میگیرند. این لایه علاوه بر محافظت بستر زخم از تروما، امکان عبور اگزودا به پانسمان ثانویه یا سیستم وکیوم تراپی را فراهم میکند.
همچنین این لایه ها در هنگام استفاده از دارو های موضعی، پماد ها یا فاکتور رشد بر روی زخم قرار میگیرند تا از تماس با پانسمان ثانویه جلوگیری شود.
این لایه ها از مواد غیر چسبنده با جنس پلی اتیلن ساخته میشوند. گاهی این لایه ها با مواد مختلفی مانند سیلیکون پوشانده میشوند تا چسبندگی لایه به زخم کمتر شود.
این لایه ها میتوانند کاملا به اندازه زخم بریده شوند یا اینکه کمی بزرگتر از زخم باشند و بافت های اطراف زخم را هم بپوشانند . این لایه ها میتوانند در هر بار تعویض پانسمان یا در محل زخم باقی بمانند و فقط پانسمان ثانویه عوض شود. استفاده از این لایه ها برای تمامی زخم ها با هر میزان از ترشح، امکان پذیر است.
پانسمان های فیلم Film Dressings
پانسمان های فیلم که به دلیل مشاهده زخم از درون آن ها به عنوان فیلم شفاف هم یاد میشود، پلی اورتان های خود چسبنده ای هستند که قابلیت عبور بخارات و گاز ها را دارند. پس میتوانند گاز های تولید شده در بستر زخم را از خود عبور دهند.
فیلم های شفاف ضد آب بوده و از آلودگی بستر زخم جلوگیری می نمایند. این فیلم ها امکان نفوذ اکسیژن را فراهم میکنند اما مقدار آن برای رشد بافت جدید کافی نیست اما به حدی است که در صورت تعویض به موقع، رشد باکتری های بی هوازی را کاهش میدهد.
فیلم های شفاف، انعطاف پذیر بوده و امکان معاینه و بررسی ظاهری زخم و بافت اطراف آن را برای پزشک یا کارشناس زخم فراهم میکند. این مواد معمولا بر روی پوست سالم و با هدف محافظت در برابر رطوبت یا تماس و جلوگیری از ایجاد آسیب، استفاده میشود.
بررسی زخم امکان تشخیص سریع تر بعضی از زخم ها، مانند زخم های فشاری نوع 1 و آسیب بافت های عمیق، را فراهم میکند. تشخیص زودهنگام این جراحات درمان آن ها را بسیار آسان تر و کم هزینه تر میکند.
استفاده از فیلم شفاف بر روی زخم به دلیل حفظ مایعات و آنزیم های طبیعی بدن، محیط مناسبی را برای دبریدمان اتولیتیک و حذف بافت های نکروتیک فراهم میکند.
در هنگام جدا کردن فیلم شفاف از روی پوست سالم باید دقت کافی به عمل آید تا از ایجاد کشیدگی و آسیب به بافت جلوگیری شود.
استفاده از skin barrier wipe پیش از استفاده از فیلم شفاف، علاوه از افزایش قدرت چسبندگی فیلم. از وارد آمدن آسیب به پوست جلوگیری میکند.
گاهی اوقات از فیلم شفاف به عنوان پانسمان ثانویه و یا در هنگام استفاده از دستگاه های وکیوم تراپی زخم NPWT استفاده می شود.
پانسمان های هیدروژل
هیدروژل ها بر پایه آب یا گلیسیرین هستند و معمولا در 2 نوع بدون شکل .(که در بسته بندی تیوب شکل به بازار عرضه شده و معمولا بر روی گاز مالیده میشود) و یا به شکل پلیمر های cross-linked که همان شیت هستند، قابل تهیه می باشند.
هیدروژل ها مرطوب کننده بستر زخم هستند و در مقایسه با دیگر پانسمان ها، در زمان کمتری رطوبت لازم برای زخم را فراهم میکنند.
گاهی این نوع پانسمان ها حاوی مواد مختلفی مانند آلژینات هستند که باعث افزایش ویسکوزیته میشود یا دارای مقادی کمی مواد آنتی باکتریال هستند که باعث کاهش بیوباردن bioburden میشود. گاهی اوقات وجود مواد دیگری مانند کلاژن یا فاکتور های رشد باعث تسریع فرایند ترمیم زخم می شود.
ژل های بدون شکل به طور روزانه باید مورد استفاده قرار بگیرند. اما شیت ها بسته به میزان ترشح اگزودا، به مدت طولانی تری قابل استفاده هستند.
منبع :
کلمات کلیدی : پانسمان – انواع – کاربرد – نحوه استفاده