/ آموزش ساز / گام در موسیقی و انواع آن
آنچه در این مقاله می‌خوانید

گام در موسیقی و انواع آن

گام در موسیقی عبارت است از توالی پی در پی نت‌ها که از نت تنیک آغاز شده تا به همان نت در اکتاو بعدی برسد؛ چه بالا رونده چه پایین رونده.

یکی از اصطلاحات رایج در موسیقی گام است. برای هر کسی که بخواهد با آلات موسیقی قطعاتی را اجرا کند یا به آهنگ سازی تمایل دارد، شناختن گام و دانستن در مورد آن لازم است. آگاهی داشتن در مورد گام در موسیقی ما را به شناخت بهتر دیگر مفاهیم و اصطلاحات موسیقی مانند آکورد کمک می‌کند.

گام در موسیقی چیست؟

گام عبارت است از تعدادی اصوات پی در پی که با فاصله‌های معین و حساب شده به دنبال هم قرار گیرند. به عبارت دیگر گام موسیقی توالی چند نت‌ موسیقی است که با هم فاصله‌ای مشخص دارند و آخرین نت، هنگام بالایی نت اول است. بنابراین در هر گام، آنچه اهمیت دارد تعداد اصوات پیاپی و نیز فاصله‌ی میان آنهاست و این عوامل است که نوع گام را تعیین می‌کند. اصوات معین و پی در پی را درجه‌ی گام می‌نامند.

گام‌ها از هر نتی که آغاز شوند به دو گروه کلی تقسیم می‌شوند:

  • گام‌های کروماتیک
  • گام‌های دیاتونیک

گام کروماتیک

این گام در موسیقی – با آغاز از هر نت – به فاصله‌های نیم پرده‌ای (هم کروماتیک و هم دیاتونیک) درجه‌ها را طی کرده، به تدریج بالا می‌رود تا در صوت سیزدهم به هنگام صوت آغاز برسد.
اگر گام موسیقی کروماتیک را از نت دو آغاز کنیم به صورت زیر می‌شود:

((گام کروماتیک دو) ازچپ به راست خوانده شود)

دو  سی   لادیز  لا    سل دیز  سل   فادیز   فا   می‌   ردیز  ر  دودیز  دو

در گام کروماتیک فاصله‌ی میان درجه‌ها همه برابر نیم پرده هستند و میان نت‌های آغاز و پایان گام که به فاصله‌ی یک هنگام از یکدیگر قرار دارند یازده نت و دوازده نیم پرده وجود دارد.

گام کروماتیک خود بر دو گونه است

  • کروماتیک ملودیک

دو   سی    لادیز    لا    سل دیز   سل   فادیز   فا   می‌  ردیز  ر  دودیز  دو

  • کروماتیک هارمونیک

دو   سی   سی بمل  لا    لابمل   سل   فادیز  فا   می‌   می بمل   ر   ربمل   دو

تفاوت این دو در انتخاب نشانه‌های دیز و بمل برای نیم پرده‌ای کردن فواصل یک پرده است.

در گونه‌ی کروماتیک ملودیک، از یک نت به نت بعد (به فاصله‌ی یک پرده)، ابتدا نیم پرده‌ی کروماتیک و سپس نیم پرده‌ی دیاتونیک می‌آید.در حالی که در گونه‌ی کروماتیک هارمونیک ترتیب نیم پرده‌ها عکس آن است.

گام دیاتونیک

این نوع گام در موسیقی به دو دسته تقسیم می‌شود.

۱. از گام‌هایی تشکیل شده است که به جای یکی از فاصله‌های پرده یا نیم پرده (و گاه یک پرده و نیم)، یا در کنار این دو گونه فاصله، فاصله(ها)‌ی دیگری میان درجه‌های خود داشته باشند. (امروزه این دسته از گام‌ها در موسیقی غربی متروک شده‌اند).

۲. آن دسته از گام‌ها را شامل می‌شود که فاصله‌ی میان درجه‌های متوالی آن‌ها از فاصله‌های دو گانه‌ی پرده و نیم پرده تشکیل یافته باشد؛ که خود به دو دسته‌ی ماژور و مینور تقسیم می‌شوند.

گام‌های دیاتوتیک بزرگ (ماژور)

این گام با احتساب نت همنام آخر، هشت نت دارد و فاصله‌های میان درجه‌های متوالی، متشکل از پنج پرده و دو نیم پرده بر اساس الگوی زیر تنظیم شده است. از چپ به راست خوانده شود:

نیم پرده   پرده   پرده   پرده   نیم پرده   پرده   پرده

در گام دیاتونیک بزرگ ردیف فاصله‌های میان درجه‌ای همواره تغییر ناپذیر باقی می‌ماند، به این معنی که هر گاه جای پرده‌ها و نیم پرده‌ها تغییر کند، ممکن است که الگوی به دست آمده دیگر متعلق به این گام نباشد.

گام‌های دیاتونیک کوچک (مینور)

انواع گام مینور عبارتند از:

  • مینور تئوریک یا طبیعی: این گام با احتساب نت همنام آخر، هشت نت دارد و فاصله‌های میان درجه‌های متوالی، متشکل از پنج پرده و دو نیم پرده بر اساس الگوی زیر تنظیم شده است. از چپ به راست خوانده شود:

پرده   پرده   نیم پرده   پرده    پرده    نیم پرده    پرده

  • مینورملودیک: این گام با احتساب نت همنام آخر، هشت نت دارد و فاصله‌های میان درجه‌های متوالی، متشکل از پنج پرده و دو نیم پرده بر اساس الگوی زیر تنظیم شده است. از چپ به راست خوانده شود:

نیم پرده  پرده  پرده  پرده  پرده  نیم پرده  پرده  : بالا رونده
پرده  پرده  نیم پرده   پرده   پرده  نیم پرده   پرده  : پایین رونده

  • مینور هارمونیک: این گام با احتساب نت همنام آخر، هشت نت دارد و فاصله‌های میان درجه‌های متوالی، متشکل ازسه پرده وسه نیم پرده و یک یک ونیم پرده بر اساس الگوی زیر تنظیم شده است. از چپ به راست خوانده شود:

نیم پرده    یک و نیم پرده   نیم پرده  پرده   پرده   نیم پرده   پرده

 کلیدواژه : موسیقی / ساز / گام در موسیقی / انواع گام

برگرفته از: کتاب تئوری بنیادی موسیقی از پرویز منصوری

فالش زدن در موسیقی به چه معناست؟

فالش زدن در موسیقی یعنی فرکانس نت تولید شده توسط ساز دقیقا برابر با فرکانس اصلی نت نباشد. این اتفاق برای ساز‌هایی مانند ویولن و کمانچه و … بیشتر رخ می‌دهد.

 فالش خواندن یا فالش زدن برای دست اندرکاران موسیقی به خصوص افراد تازه کار بسیار آشناست. حتی اگر دستی در موسیقی هم نداشته نباشید به احتمال زیاد اصطلاح فالش زدن به گوشتان خورده است. اما فالش زدن در موسیقی به چه معناست؟ چه عواملی موجب فالشی می‌شود؟ فالش زدن یا خارج زدن چه زمانی رخ می‌دهد؟ راهکارهای فالش نزدن چیست؟ اگر شما هم سوالاتی از این قبیل برایتان پیش آمده است برای پاسخ به آن‌ها این مقاله را دنبال کنید.

فالش زدن در موسیقی

صدا‌های موسیقایی نیز مانند دیگر صدا‌ها دارای یک فرکانس مشخص و استاندارد هستند و هر نت موسیقی نیز دارای یک فرکانس مشخص است، همین اختلاف فرکانس موجب شده است که نت‌های موسیقی دارای یک فاصله‌ای نسبت به یکدیگر باشند. ترتیب قرارگیری نت‌ها کنار هم متفاوت است و در هر گام نت‌ها با ترتیب مشخصی کنار هم قرار می‌گیرند.

حال اگر در هنگام نواختن یکی از این شاخص‌ها به درستی رعایت نشوند فالشی رخ می‌دهد. به عبارتی ساده‌تر فالش زدن در موسیقی هنگامی رخ می‌دهد که:

۱. فرکانس نت اجرا شده منطبق بر فرکانس اصلی نت نباشد. در واقع اگر نت اجرا شده صدایی بم‌تر یا زیر‌تر از صدای اصلی نت را داشته باشد فالش است.

۲. اگر نوازنده نتی را اجرا کند که خارج از گام قطعه باشد، در این حالت می‌گویند فالش و خارج زده است.

۳. در صورتی که فواصل نت‌ها، پرده‌ها و نیم پرده‌ها،به درستی رعایت نشوند صدای حاصله فالش خواهد بود. 

چگونه فالشی را تشخیص دهیم و آن را برطرف کنیم؟

معمولا نوازندگانی که دارای شنوایی موسیقایی ضعیفی هستند فالش می‌نوازند. زیرا یک نوازنده ابتدا باید بتواند صدای درست را با گوش خود بشنود و تشخیص دهد تا بتواند آن را تقلید و اجرا کند. پس اصلی‌ترین عامل برای ژوست یا کوک نواختن این است که نوازنده دارای گوش  و شنوایی قوی باشد. برای تقویت گوش و شنوایی راه‌های زیر پیشنهاد می‌شود:

۱. به تمرین روزانه با پیانو مشغول شوید و تک تک نت‌های پیانو را بنوازید و سعی کنید آن را با همان فرکانس تکرار کنید تا ملکه‌ی ذهنتان شود. سپس چشم بسته نتی را بنوازید و گوش کنید و نام نت را حدس بزنید. این کار را برای همه‌ی نت‌ها به کار برده و سپس نت‌های دیز دار و بمل دار انجام دهید. (به عبارت دیگر برای همه‌ی فواصل پرده و نیم پرده تکرار کنید.)

۲. به انواع آواز‌ها و موسیقی‌های مختلف ایرانی و غربی گوش دهید تا با دستگاه‌ها و گام‌های مختلف موسیقی‌های مختلف آشنا شوید و هنگام نواختن به مشکل برنخورید.

۳. دستگاه‌ها و آواز‌های موسیقی ایرانی را بشناسید و قطعاتی را در هر دستگاه گوش کنید و به فواصل و پرش‌ها توجه کنید.

۴. در هنگام تمرین نوازندگی صدای ساز خود را ضبط کنید، پس از تمرین به صدای ساز گوش کنید تا متوجه قسمت‌های فالش آن شوید.

۵. در هنگام تمرین و نواختن نت‌ها، صدای ساز را با دیاپازون چک کنید که آیا دقیقا با فرکانس اصلی خودش نواخته شده است یا نه؟! در صورت کوک بودن نت اجرا شده، چراغ دیاپازون سبز خواهد شد.

فالش زدن برای چه سازی رخ می‌دهد؟

در هنگام نواختن همه‌ی ساز‌های موسیقی اعم از سازهای زهی و بادی امکان فالش زدن وجود دارد. ولی در برخی ساز‌ها مثل سنتور، پیانو، قانون و … فالش بودن ناشی از ناکوک بودن سیم‌های ساز است. در برخی دیگر از ساز‌ها مانند ویولن، کمانچه، ویولن سل، فلوت، کلارینت و … اگر تکنیک گرفتن دست و انگشت‌گذاری، نحوه‌ی آرشه کشیدن، نحوه‌ی فوت کردن (در ساز‌های بادی) و … اشتباه باشند، موجب فالشی می‌شوند. همان طور که در سازی مثل کمانچه و ویولن دیده می‌شود که گاهی، نوازنده با دست پرده‌ها را جابجا می‌نماید تا صدای مطلوب نت مورد نظر از حالت فالش به حالت ژوست تبدیل شود.

منبع :

1

برچسب ها :

برای امتیاز به این نوشته کلیک کنید!

کل :
میانگین :
اشتراک در
اطلاع از
guest

0 نظرات
بازخورد (Feedback) های اینلاین
مشاهده همه دیدگاه ها
0
افکار شما را دوست داریم، لطفا نظر دهید.x