جرایم علیه اموال
نکته: اگر دو نفر با هم داخل در خانه بشوند و به قصد سرقت یکی از آنها درب گاوصندوق را باز کند و یکی دیگر از آنها مال را بیرون بیاورد سرقت حدی محقق نشده است. چون شخص هاتک حرز و شخص برنده مال هر دو باید یکی باشد. اگر یکی از آنها هتک حرز کند و هر دو با هم مال را بیرون بیاورند ، آن که هم هتک حرزکرده. و هم مال را بیرون آورده سارق حدی و دیگر که فقط مال را بیرون آورده سارق تعزیری محسوب میشود. و اگر هر دو با هم هتک حرز کردند و هر دو با هم مال را بیرون آوردند هر دو نیز سارق حدی محسوب میشود.
ث) هتک حرز و سرقت مخفیانه باشد: یعنی اینکه طرف تلاش کند کسی او را نبیند. نه به لحاظ هویتی مثلاً صورتش را بپوشاند بلکه به لحاظ عملی سعی کند کسی وی را نبیند .
نکته: اگر سرقت به عنف باشد یا سرقت به زور باشد سرقت حدی نیست چون شرط مخفیانه بودن را ندارد. پس این نوع سرقت ها تعزیری هستند نه حدی
نکته: اگر شخصی سهواً با دیوار طلا فروشی تصادف کند از قضا گاوصندوق طلافروشی شکسته شود. و شخص طلاها را بردارد و سعی کند مخفیانه از طلافروشی خارج شود. سرقت حدی نیست زیرا هتک حرز وی عمدی نیست.
ژ)مال مسروق از اموال سرقت شده یا مغصوب نباشد:
مالی که سرقت شده خودش از اموال دزدی نباشد مثلا اگر کسی از دزدی،دزدی کند سرقتش حدی نیست. چون حرزش قابل احترام نیست و حرز سارق اول قابل احترام نیست.
ماده270 قانون مجازات اسلامی: در صورتیکه مکان نگهداری مال از کسی قصب شده باشد. نسبت به وی و کسانی که از طرف او حق دسترسی به آن مکان را دارند هرگز محسوب نمی شود. برای مثال شخص a گاوصندوق شخصb را می دزدد و در گاوصندوق دزدیدطلاهای خودش را می گذارد. اگر کسی طلاهای شخصa را ببرد چون حرز (گاوصندوق )متعلق به شخصb بوده برای bو کسانی که از طرف او دسترسی به حرز دارند سرقت حدی محسوب نمی شود .
ماده ۲۷۳: در صورتی که مال و حرز های متعدد باشد ملاک اخراج از بیرونی ترین حرز است. ماده ۲۷۵ :هرگاه دو یا چند نفر به طور مشترک مالی را بربایند باید جداگانه هر یک از آنها به حد نصاب برسد.
یعنی اگر دو نفر با هم هتک حرز کنند آن دو نفر با یکدیگر مال را از حرز بیرون آورند باید حد نصاب آنها برای هر کدام ۴ و نیم نخود باشد. یعنی وقتی دو نفر هستند جمعا که مالی که سرقت میکنند نه و خود باشد.
ماده 277 هرگاه شریک یا صاحب حق بیش از سهم خود سرقت نماید مازاد بر سهم او به حد نصاب برسد مستوحب حد است.
مثلاً اگر از ۱۰۰ کیسه برنج ۲۰ کیسه سهم آن باشد و ۲۵ کیسه سقط کند. و هر کیسه معادل چهار و نیم نخود طلا ارزش داشته باشد آیا شریک مرتکب سرقت حدی شده است؟ بله زیرا مازاد بر سهم او به حد نصاب رسیده است.
ماده ۲۷۸ :حد سرقت به شرح زیر است :
الف) در مرتبه اول قطع چهار انگشت دست راست سارق از انتهای آن به طوری که انگشت شست و کف دست باقی بماند.
ب)در مرتبه دوم قطع پای چپ سارق پایین برامدگی به نحوی که نصف قدم و مقداری از هم محل مسح باقی بماند
پ)در مرتبه سوم حبس ابد است ت)در مرتبه چهارم اعدام است هر چند سرقت در زندان باشد. تبصره ۱ هرگاه سارق فاقد عضو متعلق به قطع باشد حسب مورد مشمول یکی از سرقتهای تعزیری میشود .
تبصره ۲ در مورد بند(پ) این ماده و سایر حبس هایی که مشمول عنوان تعزیر نیز هرگاه مرتکب به حین اجرای مجازات توبه نماید و مقام رهبری آزادی او را مصلحت بداند با عفو ایشان از حبس آزاد می شود همچنین مقام رهبری می تواند از مجازات او را به مجازات تعزیری دیگری تبدیل نماید
اگر سرقت حدی نبود سرقت تعزیری است. سرقت های تعزیری باید بررسی شوند از شدیدترین تا تخفیف ترین.
ماده ۶۵۱ قانون مجازات اسلامی جدیدترین نوع سرقت تعزیری را شرح داده است. این ماده این گونه بیان می دارد که:
هرگاه سرقت جامعه شرایط حد نباشد ولی مقرون به تمام پنج شرط ذیل باشد مرتکب از ۵ تا ۲۰ سال حبس و تا ۷۴ ضربه شلاق محکوم میگردد: (تعزیری درجه ۲)
1. سرقت در شب واقع شده باشد. شب اگر چه در آیین دادرسی کیفری از غروب آفتاب تا طلوع آفتاب تعریف شده است اما ضابطه در نظر گرفتن شب از اذان مغرب تا اذان صبح درست تر است.
2. سارقین دو نفر یا بیشتر باشند. اگر پنج نفر باهم به سرقت بروند و سه نفر آنها فقط نگهبانی بدهند و دو نفر برای سرقت داخل شوند، سرقت تعزیری مشدد موضوع ماده ۶۵۱ نیست. چون سارقین باید دو نفر یا بیشتر باشند و آن سه نفر معاون در سرقت هستند.
3. یک یا چند نفر از آنها حامل سلاح ظاهری یا مخفی بوده باشند. البته سلاح باید واقعی باشد. سلاحها در تبصره آمده است.
4. از دیوار بالا رفته یا حرز شکسته یا کلید ساختگی به کار برده یا اینکه عنوان یا لباس مستخدم دولت را اختیار کرده یا بر خلاف حقیقت خود را مامور دولتی قلمداد کرده یا در جایی که محل سکنی یا مهیا برای سکنا یا توابع آن است. مثل پارکینگ و انبارها سرقت کرده است.
5. در زمان سرقت کسی را آزار یا تهدید کرده باشند. مثل اینکه اگر سه نفر در شب سرقت کرده باشند و هتک حرز هم کرده باشند و سر کوچه یکی از آنها شخصی را با قنداق تفنگ آزرده باشد، آیا مرتکب سرقت موضوع ماده ۶۵۱ شده است؟ خیر، زیرا آزار دادن آنها باید در حین سرقت باشد و بعد از آن.
ماده ۶۵۲ قانون مجازات اسلامی
هر گاه سرقت مقرون به آزار باشد (اعم از اینکه مال باخته را آزار دهند یا سایر افراد را) و یا سارق مسلح باشد به حبس از سه ماه تا ده سال و شلاق تا (۷۴) ضربه محکوم میشود و اگرجرحی نیز واقع شده باشد علاوه بر مجازات جرح به حداکثر مجازات مذکور در این ماده محکوم میگردد.
-یکی از شروط مندرج در ماده ۶۵۲ برای احراز این نوع سرقت که از ۳ تا ۱۰ سال حبس دارد کافی است.
ماده ۶۵۳ قانون مجازات اسلامی
هر کس در راهها و شوارع به نحوی از انحاء مرتکب راهزنی شود در صورتی که عنوان محارب بر او صادق نباشد به سه تا پانزده سالحبس و شلاق تا (۷۴) ضربه محکوم میشود.
-بعد از سرقت موضوع ماده ۶۵۱ که شدیدترین سرقت بود سرقت های مقرون به آزار را داشتیم که گفتیم اگر سرقتی مقرون به آزار باشد یا سارقان مسلح باشند یا با تهدید باشد ممکن است از سه ماه تا یک سال حبس در انتظار طرف باشد.
*سرقت های تعزیری از ماده ۶۵۱ تا ۶۶۷ قانون مجازات اسلامی هستند*
ماده ۶۵۴ قانون مجازات اسلامی
هر گاه سرقت در شب واقع شده باشد و سارقین دو نفر یا بیشتر باشند و لااقل یک نفر از آنان حامل سلاح ظاهر یا مخفی باشد درصورتی که بر حامل اسلحه عنوان محارب صدق نکند جزای مرتکب یا مرتکبان حبس از پنج تا پانزده سال و شلاق تا (۷۴) ضربه میباشد.
ماده ۶۵۵ قانون مجازات اسلامی
مجازات شروع به سرقتهای مذکور در مواد قبل تا پنج سال حبس و شلاق تا (۷۴) ضربه میباشد.(ماده 655 قانون مجازات اسلامی این ماده نسخ شده است.)
ماده ۶۵۶ قانون مجازات اسلامی
در صورتی که سرقت جامع شرایط حد نباشد و مقرون به یکی از شرایط زیر باشد مرتکب به حبس از شش ماه تا سه سال و تا (۷۴)ضربه شلاق محکوم میشود:
۱ – سرقت در جایی که محل سکنی یا مهیا برای سکنی یا در توابع آن یا در محلهای عمومی از قبیل مسجد و حمام و غیر اینها واقع شده باشد.
۲ – سرقت در جایی واقع شده باشد که به واسطه درخت و یا بوته یا پرچین یا نرده محرز بوده و سارق حرز را شکسته باشد.
۳ – در صورتی که سرقت در شب واقع شده باشد.
۴ – سارقین دو نفر یا بیشتر باشند.
۵ – سارق مستخدم بوده و مال مخدوم خود را دزدیده یا مال دیگری را در منزل مخدوم خود یا منزل دیگری که به اتفاق مخدوم به آن جا رفته یاشاگرد یا کارگر بوده و یا در محلی که معمولاً محل کار وی بوده از قبیل خانه، دکان، کارگاه، کارخانه و انبار سرقت نموده باشد.
۶ – هر گاه ادارهکنندگان هتل و مسافرخانه و کاروانسرا و کاروان و بطور کلی کسانی که به اقتضای شغل اموالی در دسترس آنان است تمام یاقسمتی از آن را مورد دستبرد قرار دهند.
ماده ۶۵۷ قانون مجازات اسلامی
هر کس مرتکب ربودن مال دیگری از طریق کیفزنی – جیببری و امثال آن شود به حبس از یک تا پنج سال و تا (۷۴) ضربه شلاق محکوم خواهد شد.
ماده ۶۵۸ قانون مجازات اسلامی
هر گاه سرقت در مناطق سیل یا زلزلهزده یا جنگی یا آتشسوزی یا در محل تصادف رانندگی صورت پذیرد و حائز شرایط حد نباشد مرتکب به مجازات حبس از یک تا پنج سال و تا (۷۴) ضربه شلاق محکوم خواهد شد.
ماده ۶۵۹ قانون مجازات اسلامی
هر کس وسائل و متعلقات مربوط به تاسیسات مورد استفاده عمومی که به هزینه دولت یا با سرمایه دولت یا سرمایه مشترک دولت و بخش غیر دولتی یا به وسیله نهادها و سازمانهای عمومی غیر دولتی یا موسسات خیریه ایجاد یا نصب شده مانند تاسیسات بهرهبرداری آب و برق و گاز و غیره را سرقت نماید به حبس از یک تا پنج سال محکوم میشود و چنانچه مرتکب از کارکنان سازمانهای مربوطه باشد به حداکثر مجازات مقرر محکوم خواهد شد.
ماده ۶۶۰ قانون مجازات اسلامی
این ماده به موجب قانون مجازات استفادهکنندگان غیرمجاز از آب، برق، تلفن، فاضلاب و گاز مصوب ۱۳۹۶ نسخ گردیده است.(ماده ۶۶۰ نسخ گردیده است.)
ماده ۶۶۱ قانون مجازات اسلامی
در سایر موارد که سرقت مقرون به شرایط مذکور در مواد فوق نباشد مجازات مرتکب، حبس از سه ماه و یک روز تا دو سال و تا (۷۴)ضربه شلاق خواهد بود.
-کمترین مجازات ها در حبس های تعزیری موارد سرقت موضوع ماده 661 میباشد.
ماده ۶۶۲ قانون مجازات اسلامی
هر کس با علم و اطلاع یا با وجود قرائن اطمینانآور به اینکه مال در نتیجه ارتکاب سرقت بدست آمده است آن را به نحوی از انحاء تحصیل یا مخفی یا قبول نماید یا مورد معامله قرار دهد به حبس از ششماه تا سه سال و تا (۷۴) ضربه شلاق محکوم خواهد شد.
در صورتیکه متهم معامله اموال مسروقه را حرفه خود قرار داده باشد به حداکثر مجازات در این ماده محکوم میگردد.
-این ماده مربوط به مجازات خرید و فروش مال مسروقه است و نکته قابل اهمیت این است که حتماً مال باید از طریق سرقت تحصیل شده باشد و از طریق کلاهبرداری و…
ماده ۶۶۳ قانون مجازات اسلامی
هر کس عالماً در اشیاء و اموالی که توسط مقامات ذیصلاح توقیف شده است. و بدون اجازه دخالت یا تصرفی نماید که منافی با توقیف باشد ولو مداخلهکننده یا متصرف مالک آن باشد. به حبس از سه ماه تا یک سال محکوم خواهد شد.
-این ماده مربوط به اموال توقیفی است مانند اینکه تعزیرات مغازه ای را پلمپ کرده باشد. و شخص صاحب مغازه در اموال دخالت کند یا اقدام به خرید و فروش آنها کنند.
ماده ۶۶۴ قانون مجازات اسلامی
هر کس عالماً عامداً برای ارتکاب جرمی اقدام به ساخت کلید یا تغییر آن نماید یا هر نوع وسیلهای برای ارتکاب جرم بسازد، یا تهیه کند به حبس از سه ماه تا یک سال و تا (۷۴) ضربه شلاق محکوم خواهد شد.
-این ماده شامل مواردی که برای معاونتهای خاص جرم انگاری شده است.
ماده ۶۶۵ قانون مجازات اسلامی *مهم*
هر کس مال دیگری را برباید و عمل او مشمول عنوان سرقت نباشد به حبس از شش ماه تا یک سال محکوم خواهد شد. و اگر در نتیجهاین کار صدمهای به مجنی علیه وارد شده باشد به مجازات آن نیز محکوم خواهد شد.
-ماده ۶۶۵ قانون مجازات اسلامی نمونه بارز این جرم این است که مثلاً شخصی ماشینی را می رباید که با آن چرخی بزند اما در عین حال پشیمان می شود و تصمیم به سرقت آن می گیرد.
ماده۶۶۶ نسخ گردیده است.
ماده ۶۶۷ قانون مجازات اسلامی
در کلیه موارد سرقت و ربودن اموال مذکور در این فصل دادگاه علاوه بر مجازات تعیین شده سارق یا رباینده را به رد عین و در صورت فقدان عین به رد مثل یا قیمت مال مسروقه یا ربوده شده و جبران خسارت وارده محکوم خواهد نمود.
-این ماده قاضی را مجبور می کند که در موارد سرقت علاوه بر رد مال حکم به جبران خسارت هم بدهد و علاوه بر رسیدگی به جنبه کیفری جرم به رد مال هم رسیدگی شود.
کحلمات کلیدی : جرایم علیه اموال – جزای اختصاصی
منبع : کتاب دکتر میرمحمد صادقی