انواع پانسمان
گاهی لازم است برای جلوگیری از overhydration یا خیس خوردگی maceration، بافت اطراف زخم به وسیله مواد مانع رطوبت یا پماد های مخصوص، محافظت شود.
از هیدروژل ها برای زخم های خشک استفاده می شود. برای زخم هایی که دارای اگزودای زیاد که با چشم قابل مشاهده است، نباید از این پانسمان ها استفاده شود.
پانسمان های هیدروکلوئید
پانسمان های هیدروکلوئید در واقع پانسمان هایی چند لایه هستند. این پانسمان ها 3 لایه دارند:
لایه درونی که نیمه چسبنده است، لایه جاذب میانی و لایه نیمه occlusive خارجی.
لایه میانی حاوی مخلوطی از مواد مختلف مانند ژلاتین ، پکتین و کربوکسی متیل سلولز و ذرات آبدوست hydrophilic است. این مواد در واکنش با ترشحات زخم، یا همان اگزودا، باعث تشکیل یک ماده ژل مانند می شوند. که موجب حفظ رطوبت ایده آل زخم، فراهم آوردن محیط مناسب برای دبریدمان اتولیتیک و جلوگیری از ایجاد زخم در هنگام جدا کردن پانسمان می شود.
بر اساس بررسی های انجام شده ژل ایجاد شده دارای خاصیت اسیدی بوده و به همین دلیل موجب رشد باکتری ها نمی شود. با این حال همیشه توصیه می شود که درمانگران مراقب بروز نشانه های عفونت و رشد باکتری ها به دلیل قرار گرفتن در معرض محیط، باشند.
لایه خارجی پانسمان های هیدروکلوئید را از فیلم یا فوم میسازند. که مانع ورود آلودگی از محیط خارج به زخم و همچنین خروج اگزودا و ژل به خارج از بستر زخم می شود.
فوم ها
معمولا آن ها را از جنس polyurethane پلی اورتان می سازند. در 2 نوع بدون لایه فیلم خارجی و با لایه فیلم خارجی قابل تهیه هستند.
فوم ها قابلیت جذب بسیار بالایی دارند و مانع از نشت اگزودا به خارج از بستر زخم می شود.
البته فوم ها تنوع بسیار زیادی دارند و مخصات فیزیکی آنها مانند اندازه ، ضخامت ، قدرت جذب ترشحات و… بسیار متفاوت است و بیماران باید بر اساس نظر کارشناس زخم ، آن ها را تهیه و استفاده کنند.
نوعی که آغشته به سیلیکون هستند، در هنگام جدا کردن درد و آزردگی کمتری برای بیمار ایجاد میکنند.
فوم ها تا حدی نفوذپذیر هستند و به گازها و بخارات اجازه عبور می دهند.
از فوم ها میتوان برای تقریبا تمامی زخم ها استفاده کرد، مخصوصا به عنوان پانسمان ثانویه برای زخم هایی که ترشح زیادی تولید نمی کنند.
فاصله تعویض آن ها بین 3 تا 7 روز، بستگی به میزان ترشح زخم و همچنین فاصله تعویض پانسمان اولیه دارد. (در مواردی که از فوم به عنوان پاسنمان ثانویه استفاده می شود)
معمولا در هنگام استفاده از فوم، محیط مناسبی برای دبریدمان اتولیتیک فراهم میشود. همچنین امکان استفاده از فوم ها بر روی زخم های عفونی وجود دارد اما باید به طور مرتب تعویض شوند. مخصوصا زمانی که از مواد آنتی باکتریال هم استفاده شود.
فوم ها را در اشکال و سایز های مختلفی می سازند. حتی فوم های مخصوصی برای نقاط خاصی از بدن مانند پاشنه، آرنج و ساکروم sacrum موجود است.
شواهدی در مورد تاثیر فوم های حاوی سیلیکون برای جلوگیری از ایجاد زخم های فشاری در ناحیه ساکروم وجود دارد.
پانسمان های جاذب
کلسیم آلژینات ها
پانسمان های آلژینات کلسیم، جذب کننده مایعات، زیست تجزیه پذیر و فیبر های بافته نشده ای هستند که از یک نوع جلبک های دریایی قهوه ای گرفته میشوند. و حاوی نمک های کلسیم و سدیم اسید های آلژینیک و اسیدهای منورونیک و گلوورونیک هستند.
پانسمان های آلژینات به شکل شیت های رشته ای و یا پک های رشته ای – نواری موجود هستند. و میتوانند حتی 15 تا 20 برابر وزن خودشان مایعات را جذب کنند.
وقتی این پانسمان ها بر روی زخم هایی با مقدار اگزودای مناسب قرار میگیرند ، یون های کلسیم داخل اگزودا با یون های کلسیم پانسمان جابجا وباعث تشکیل ژل سدیم آلژینات می شود. این ژل کاملا سطح زخم را می پوشاند. و در همین حین اگزودای ترشح شده را جذب می کنند. تا زمانی که کاملا به اشتباع برسد.
تا زمانی که این پانسمان ها مرطوب هستند، به راحتی و بدون ایجاد درد از سطح زخم جدا می شوند.
گاهی اوقات فیبر های آلژینات به بستر زخم می چسبند. در این موارد نیاز به انجام دبریدمان soft یا استفاده از forceps استریل برای جدا کردن آن ها از زخم باشد. در چنین مواردی شاید انتخاب نوع دیگری از پانسمان ها مناسب تر باشد.
این پانسمان ها با توجه به میزان اگزودای زخم ، لازم است بین 1 تا 7 روز تعویض شوند. به دلیل اینکه این پانسمان ها با رطوبت واکنش میدهند، بهتر است کاملا بر روی زخم قرار بگیرد. و از تماس با محیط اطراف زخم جلوگیری شود.
کلسیم به عنوان یک فاکتور انعقادی عمل میکند و به همین دلیل به عنوان عامل hemostatic هموستاتیک برای زخم های با خونریزی کم، مثلا بعد از انجام دبریدمان یا کاهش پلاکت ها استفاده می شوند.
در هنگام استفاده از پانسمان آلژینات، نیاز به قرار دادن یک پانسمان ثانویه برای نگه داشتن پانسمان اولیه بر روی زخم، جلوگیری از نشت مایعات و جلوگیری از ورود عوامل آلوده کننده خارجی به زخم است.
پانسمان های هیدروفایبر
پانسمان های هیدروفایبر نرم، انعطاف پذیر، استریل هستند که ازکربوکسی متیل سلولز سدیم تشکیل میشوند.
این پانسمان ها توانایی جذب زیادی دارند. و با تشکیل ژل بر روی زخم و حفظ و فراهم آوردن رطوبت مناسب، موجب بهبود زخم و انجام فرایند دبریدمان اتولیتیک می شوند.
استفاده از هیدروفایبر ها مشابه استفاده از آلژینات های کلسیم است. اما به دلیل نحوه عملکرد و ویژگی های ساختاری متفاوت با آن ها، به طور جداگانه دسته بندی می شوند.
این پانسمان ها در هنگام جذب اگزودا، تشکیل ژل داده و تا زمانی که مرطوب هستند، به راحتی از روی زخم جدا می شوند. حتی اگر این پانسمان ها خشک شود ، میتوان با مرطوب کردن مجدد آن ها ، بدون ایجاد درد و ناراحتی از روی زخم برداشته شوند.
پانسمان های کلاژن
کلاژن پروتئین اصلی بافت های بدن انسان است و نقش کلیدی در ترمیم و بهبود زخم بازی میکند.
تحقیقات و مطالعات اخیر در مورد اهمیت و تاثیر استفاده از این ماده به صورت موضعی بر روی مخل زخم نشان می دهد به دلیل خاصیت chemotactic این ماده، وجود آن برای درمان زخم بسیار مهم است . این ماده با جذب سلول هایی که برای ترمیم زخم مورد نیاز هستند (مثلا فیبروبلاست ها fibroblasts و کراتینوسیت ها keratinocytes ) و برای این سلول ها ، یک چارچوب موقت فراهم می کند.
علاوه بر این، ثابت شده است. که زخم های مزمن مقدار بیشتری از ماتریکس متالوپروتاز (MMPs) و مقدار کمتری از MMP inhibitors TIMPs دارند.
وجود MMP ها در بستر زخم و برای مدت طولانی ، موجب ایجاد اختلال در روند ترمیم زخم می شود. استفاده از کلاژن بر روی زخم، این مشکل را حد زیادی حل می کند.
انواع مختلفی از پانسمان های کلاژن در بازار موجود است . بسیاری از آن ها منشا حیوانی (اکثرا از گاو و به مقدار کمتری از خوک یا گوسفند) دارند. زیرا تفاوتی بین کلاژن انسانی و حیوانی وجود ندارد.
گاهی اوقات از کلاژن به شکل پودر استفاده میشود . بعضی از شرکت ها، برای افزایش کارایی این محصول، پودر کلاژن را به همراه مواد دیگری، مانند آلژینات، مخلوط کرده و به بازار عرضه می کنند.
با توجه به شرایط بیمار، نوع پانسمان، میزان ترشح اگزودا و دیگر عوامل زمینه ای، این پانسمان باید بین 2 تا 7 روز یکبار تعویض شوند.
باید توجه داشت که از محصولات حاوی کلاژن فقط بر روی زخم های تمیز و بخش های گرانوله باید استفاده شود و از تماس با قسمت های اسلاف slough یا eschar باید اجتناب شود.
گاهی اوقات مرطوب کردن این پانسمان ها با محلول سالین قبل از استفاده بر روی زخم و پوشاندن آن ها با پانسمان ثانویه مناسب که مانع خشکی آن شود، کارایی آن ها را افزایش می دهد . البته توجه به دستورات شرکت سازنده یکی از مهم ترین اقدامات قبل از استفاده از محصولات مختلف است.
منبع :
کلمات کلیدی : پانسمان – انواع – کاربرد – نحوه استفاده