بهعنوان پدر و مادر، نمیتوانید نگرانیتان را از مواجهه با اولین لکنت زبان فرزندتان پنهان کنید. آیا برای عبور از این مانع کاری از دست شما ساخته است؟ لکنت چه زمانی عادی است و چهوقت باید به فکر درمان لکنت زبان کودک افتاد؟ لکنت زبان در میان کودکان ۲ تا ۵ سال مسئلهی غیرمعمولی نیست. برای بسیاری از کودکان لکنت صرفا بخشی از فرایند زبانآموزی و کنار هم چیدن کلمات برای جملهسازی است. در این نوشته اطلاعاتی به شما ارائه میکنیم که با کمک آن بتوانید به پرسشهای بالا پاسخ دهید.
لکنت زبان میتواند بهصورت موقتی بروز کند و سپس ناپدید شود. همچنین لکنت ممکن است بهمدت چند هفته یا چندین سال طول بکشد. اغلب کودکان خودشان و بدون کمک تخصصی بر لکنتشان غلبه میکنند. اما برای برخی دیگر، لکنت ممکن است به وضعیتی دائمی تبدیل شود. وضعیتی که در مدرسه و در عملکرد بزرگسالی آنها اختلال ایجاد خواهد کرد.
لکنت زبان چیست؟
لکنت زبان یا ناروانی گفتار، اختلالی است در الگوی معمول سخن گفتن. لکنتانواع متفاوتی دارد. در یکی از انواع آن، فردِ دچار لکنت ممکن است یک صدا یا هجا را، بهویژه در ابتدای کلمه، تکرار کند. مانند: «ما- ما- مار». لکنت میتواند خود را بهشکل ممتدکردن یک صدا مانند «سسسسسیر» نشان بدهد. گاهی لکنت زبان موجب قطع سخن یا ازقلمافتادن یک صدا میشود. همچنین گاهی لکنت خود را با تکرار وقفه در میان سخن با صداهایی مانند: «آ…» یا «ام…» نشان میدهد.
هر کس در هر سنی ممکن است دچار لکنت زبان شود. اما بیشترین شیوع لکنت در میان کودکانی است که درحال یادگیری جملهسازی با کمک کلمهها هستند. دراینمیان، پسرها بیشتر از دخترها دچار لکنت میشوند. ناروانیِ گفتاریِ معمول اغلب بین ۱۸ تا ۲۴ ماهگی آغاز میشود و احتمال دارد تا ۵ سالگی کودک بروز و افول داشته باشد.
درمورد یک نفر از هر پنج کودک، شدت ناروانی گفتار در یک زمان بهاندازهای میرسد که موجب نگرانی پدرومادر خواهد شد. از هر ۲۰ کودک یکی دچار لکنت طولانیتر از ۶ ماه میشود. اینکه لکنت یک کودک در این لحظه شدت دارد و یا اینکه بیشتر از شش ماه طول کشیده است، الزاما به این معنی نیست که لکنت در تمام عمر برای او مشکلساز خواهد بود. اگر در برخورد با لکنت بدانید بهدنبال چه مواردی باشید و چگونه به لکنت فرزندتان پاسخ بدهید، مانعی قابلتوجه بر سر شدتیافتن یا دوام آن خواهید بود.
آیا بین لکنت عادی و لکنتی که اختلال بهحساب میآید تفاوتی وجود دارد؟
همیشه این امکان نیست که بتوان مشخص کرد آیا لکنت کودک شدت مییابد و به سالهای مدرسه تسری پیدا میکند یا خیر. اما علامتهایی وجود دارند که خبر از لکنت زبانی میدهند که عادی نیست:
- ممکن است در عضلات صورت کودک شاهد تنش و تقلا باشید؛
- ممکن است صدای کودک حین تکرارها اوج بگیرد (تن صدا بالا برود)؛
- در موارد جدیتر لکنت زبان، ممکن است کودک برای حرف زدن، تلاش و تنش قابلملاحظهای از خود نشان بدهد؛
- در موارد شدیدتر کودک اغلب با تغییر کلمات یا استفاده از صداهای اضافی برای آغاز صحبت، سعی میکند از دچار شدن به لکنت خودداری کند. همچنین این کودکان گاهی سعی میکند از موقعیتهایی که باید در آنها صحبت کرد اجتناب کنند.
دلیل لکنت زبان چیست؟
متخصصان چهار عامل را برای لکنت برشمردهاند:
۱. سابقهی فامیلی لکنت زبان
درمورد ژنتیکی بودن لکنت زبان اختلافنظرهایی وجود دارد، زیرا ژنهای خاصی مرتبط با آن شناسایی نشده است. اما نزدیک به ٪۶۰ افرادی که لکنت دارند، خویشاوندانشان نیز دچار لکنت زبان بودهاند یا هستند.
۲. رشد کودک
کودکانی که درگیر دیگر مشکلات زبان یا گفتار هستند، بیشتر از سایر کودکان به لکنت دچار میشوند.
۳. فیزیولوژی اعصاب
در برخی کودکان دچار لکنت، برخلاف کودکان فاقد لکنت، زبان در نواحی متفاوتی از مغز پردازش میشود. این مسئله علاوهبراین میتواند در برهمکنش بین مغز و ماهیچههایی که حرف زدن را کنترل میکنند تداخل ایجاد کند.
۴. پویایی خانواده
لکنت برخی از کودکان به انتظارات بالای خانواده و سبک زندگی پرشتاب نسبت داده میشود.
پیش از این، باور عمومی بر این بوده است که لکنت حاصل شوک روانی یا جسمانی است. اگرچه، نمونههایی از بروز لکنت در پی شوکهای اینچنینی وجود دارد، آنها اغلب نادر هستند و معمولا مرتبط به شوکهای جسمانی یا بیماریهای سنین بالاترند. شواهد اندکی در تأیید این نظر وجود دارد که کودکان در اثر آشوبهای عاطفی دچار لکنت میشوند.
درمان لکنت زبان کودک
درمان قطعی برای لکنت وجود ندارد. در درمان لکنت زبان کودک هیچ دارویی تأیید نشده است. گاهی گفتاردرمانگر مستقیما با کودک کار میکند تا هم تکنیکهای رفتاری فردی کودک را توسعه بدهد، هم به کودک یاد بدهد بدون لکنت حرف بزند. درمان واقعی براساس شرایط خاص هر کودک متفاوت خواهد بود.
در مواجهه با لکنت چه وقت باید از متخصص کمک گرفت؟
اگر نگران جریان طبیعی رشد کودکتان هستید، از پزشک کمک بگیرید. این توصیه درمورد لکنت زبان هم صدق میکند. پزشک میتواند شما را به متخصصی بهنام گفتار درمانگر ارجاع بدهد. گفتاردرمانگران میتوانند کودک شما را ارزیابی و مشخص کنند که آیا لکنت او مشکلی ادامهدار است یا نه. در بیشتر موارد لکنت زبان کودکان، درمان در وهلهی نخست روی تمرین و کار با والدین برای توسعهی تکنیکهایی است که به کودک کمک کند تا با لکنت خود کنار بیاید و از آن فراتر برود.
برای کودکانی که لکنت زبان جدی دارند، ارزیابی و مداخلهی زودهنگام بسیار مفید است. علائمی که نشان میدهد کودک باید برای ارزیابی نزد متخصص برده شود، عبارتاند از:
- وقتی لکنت شدیدتر و بهدفعات بیشتر رخ میدهد؛
- وقتی لکنت با حرکات خاص بدن یا صورت همراه است؛
- وقتی صحبت کردن بهشکل مشخصی سخت و تصنعی است؛
- وقتی کودک از موقعیتهایی که مستلزم حرف زدن است اجتناب میکند؛
- تنش در صدا که نتیجهی اوج گرفتن تُن صدا هنگام صحبت کردن است؛
- وقتی لکنت پس از ۵ سالگی کودک همچنان ادامه پیدا میکند.
والدین برای لکنت زبان کودک چه کاری میتوانند انجام بدهند؟
کارهای زیادی هست که والدین و سایر اعضای خانواده میتوانند برای کمک به کودک انجام دهند تا او از این مشکل گفتاری عبور کند:
- فرصتهای حرف زدن را برای او فراهم کنید؛ فرصتهایی همراه با آرامش، سرگرمکننده و لذتبخش.
- بدون اینکه درگیر تلویزیون یا سایر مداخلهگرها باشید، برای شرکت دادن فرزندتان در گفتوگوها وقت صرف کنید. برای مثال، میتوانید عادت شرکت کردن در صحبتهای سر میز شام را بهصورت روزانه در او ایجاد کنید.
- از حرف زدن کودکتان انتقاد نکنید و بر درست یا دقیق حرف زدنش اصرار نورزید.
- وقتی لکنت به یک مشکل تبدیل شده است، کودک را برای برقراری ارتباط کلامی یا سرگرم کردن دیگران با استفاده از کلام تحت فشار قرار ندهید. فعالیتهایی را پیشنهاد بدهید که تبادلات کلامی کمتری را میطلبند.
- با حضور ذهن به آنچه کودک میگوید گوش بدهید، ارتباط چشمی معمول برقرار کنید، بدون نشان دادن علامتی از بیصبری یا ناامیدی.
- در مواجهه با لکنت کودک واکنش منفی نشان ندهید، یا اینکه گفتارش را تصحیح و جملهاش را کامل نکنید. این مهم است که کودک متوجه شود آدمها میتوانند حتی وقتی لکنت دارند، بهشکل مؤثری ارتباط برقرار کنند.
- اگرچه، عباراتی مانند «یه نفس بکش بعد» یا «شمردهتر بگو» برای کمک به کودک گفته میشوند. اما درحقیقت کودک را نسبت به لکنت خود گوشبهزنگتر میکند، پس نباید از این توصیهها استفاده کرد.
- الگویی از حرف زدن آرام و شمرده باشید تا به کودتان کمک کنید سرعت حرف زدنش را کم کند.
- از حرف زدن راجعبه لکنت با فرزندتان هراسان نباشید. اگر سؤالی میکند یا نگرانی خود را بروز میدهد، به حرفش گوش کنید. به او جوابی بدهید که بیاموزد ایجاد خلل در گفتار طبیعی است و همهی آدمها کم و زیاد آن را تجربه میکنند.
علائم سندروم ری؛ دلایل ابتلا، راههای پیشگیری و درمان آن
سندروم ری (Reye’s syndrome)، نوعی اختلال نادر است که مغز و کبد را تحتتأثیر قرار میدهد. با وجود اینکه، این سندروم میتواند برای افراد در سنین مختلف رخ بدهد، اما بیشتر در کودکانی رخ میدهد که عفونتی ویروسی مانند آنفولانزا یا آبله مرغان را پشت سر گذاشتهاند. استفاده از آسپرین برای درمان عفونتهای اینچنینی خطر ابتلا به سندروم ری را افزایش میدهد. در این مقاله شما را با علائم و دلایل ابتلا، عوامل شیوع و خطر این بیماری، راههای پیشگیری و درمان سندروم ری آشنا خواهیم کرد.
حقایقی دربارهی سندروم ری
- سندروم ری، مشکل حاد و نادری است که بیشتر در کودکان رخ میدهد.
- علت وقوع این سندروم به مصرف آسپرین و عفونتهای ویروسی وابسته است.
- از علائم این مشکل میتوان به استفراغ و تغییرات روانی اشاره کرد.
- تشخیص این سندروم وابسته به سوابق بالینی علائم در هر فرد است.
- از انجام آزمایشهایی برای بررسی سطح آنزیمهای کبد، سطح گلوکز خون و سطح آمونیاک بدن برای تشخیص استفاده میشود.
- درمان قطعی برای این سندروم وجود ندارد و درمان میتواند از علائم و عوارض بکاهد، اما با وجود درمان هم برخی از افراد دچار آسیبهای دائمی مغزی و بعضا مرگ میشوند.
- با توجه به افزایش سطح آگاهی والدین نسبت به پرهیز از دادن آسپرین به کودکان و نوجوانان، این مشکل کاهش بسیاری یافته است.
نشانهها و علائم سندروم ری چیست؟
نشانههای سندروم ری، خیلی سریع ظاهر میشود. در ظرف چندین ساعت، علائم این سندروم ظهور میکنند. اولین نشانه برای این سندروم، معمولا استفراغ کردن است. این علامت با کجخلقی و پرخاشگری کودکان همراه است. بعد از بروز این علائم، کودک دچار گیجی و بی حالی میشود. ممکن است، دچار تشنج یا کُما هم بشود. هیچ درمانی برای سندروم ری وجود ندارد، اما میتوان علائم آن را مدیریت کرد. مثلا استروئیدها به کاهش تورم مغزی کمک میکنند.
دلایل ابتلا به سندروم ری چیست؟
متخصصان دقیقا نمیدانند علت وقوع این سندروم چیست. عوامل متعددی در این زمینه نقش دارند. برخی شواهد حکایت از آن دارند که درمان عفونتهای ویروسی ازطریق آسپرین، موجب شکلگیری سندروم ری میشود. بهنظر میرسد این مشکل در کودکان و نوجوانانی دیده میشود که دچار اختلال اکسیداسیون اسید چرب هستند. اختلال اکسیداسیو اسید چرب، نوعی اختلال در سوختوساز بدن است که باعث ناتوانی بدن در تجزیهی اسیدهای چرب میشود.
داروهای بدون نسخهی دیگری هم وجود دارند که مانند آسپرین، حاوی سالیسیلات هستند. مثلا:
- بیسموت سابسالیسیلات (پِپتو-بیسمول، کائوپِکتات)
- محصولاتی که حاوی گیاه وینترگرین (wintergreen ) هستند (معمولا بهشکل داروهای موضعی استفاده میشوند).
این داروها نباید به کودکی که عفونت دارد یا قبلا دچار عفونت ویروسی بوده، داده شود. چندین هفته پس از تزریق واکسن آبلهمرغان هم باید از مصرف این داروها پرهیز کرد. علاوهبراینها، قرار گرفتن در معرض برخی مواد شیمیایی مانند علفکُشها یا تینر نقاشی هم میتواند موجب ابتلا به سندروم ری بشود. روتاویروس (rotavirus ) هم که باعث اسهال، استفراغ و التهاب روده میشود، یکی از عوامل این بیماری بهحساب میآید.
گفته میشود که عملکرد نامناسب کبد و در نتیجه، افزایش آمونیاک و مواد سمی در بدن هم میتواند باعث بروز سندروم ری بشود. از عوارض این مشکل میتوان به آسیب مغزی و حتی مرگ اشاره کرد.
عوامل شیوع و خطر سندروم ری چیست؟
کودکان و نوجوانایی که دچار اختلال اکسیداسیون اسید چرب هستند، از همه بیشتر در معرض ابتلا به سندروم ری قرار دارند. آزمایشهای غربالگری میتوانند ابتلا به این مشکل را تشخیص بدهند. در بعضی موارد، سندروم ری می تواند ریشه در مشکل سوختوساز بدن داشته باشد که تحتتأثیر ویروسها ایجاد شده است. اگر از آسپرین برای درمان عفونت ویروسی کودک و نوجوان خود استفاده کنید، احتمال ابتلا به سندروم ری افزایش مییابد.
ابتلا به سندروم ری در موارد بسیار نادری رخ میدهد. بههمینخاطر است که اطلاعات زیادی دربارهی آن در دسترس نیست. برای نمونه، در آمریکا، از سال ۱۹۸۸ به بعد، سالانه ۲۰ مورد مبتلا به این سندروم گزارش شده است. نرخ بقا برای این سندروم ۸۰ درصد است.
درمان سندروم ری چگونه است؟
سندروم ری وضعیت و مشکلی جدی است و ممکن است نیاز به رسیدگی پزشکی فوری داشته باشد. بنابراین، درمان فوری آن ضروری است. برای پیگیری درمان، معمولا بیمار باید بستری شود. در موارد حاد نیز باید بیمار را در بخش مراقبتهای ویژه نگهداری کرد. درمان خاصی برای رفع این مشکل وجود ندارد، فقط اقداماتی وجود دارد که میتوان بهکمک آنها از عوارض و علائم سندروم ری کاست. پزشکان برای کمک به بیمار باید مطمئن باشند که آبرسانی کافی به بدن او صورت میگیرد و الکترولیتهای بدن متعادل میمانند. سلامت قلبی و تنفسی بیمار هم (در قسمت شُش و قلب) ارزیابی میشود. ضمن اینکه عملکرد کبد نیز بهدقت بررسی میشود.
کودکانی که بهواسطهی سندروم ری دچار تشنج میشوند، باید از داروهایی استفاده کنند که عوارض تشنج را کم و وضعیت آنها را کنترل کند. سایر درمانهایی که برای سندروم ری استفاده میشود، از این قرار است:
- استفاده از انسولین برای افزایش سوختوساز گلوکز
- استفاده از کورتیکواستروئیدها برای کاهش تورم مغزی
- استفاده از مُدر (داروی ادرارآور) برای دفع مایعات اضافی
در موارد حاد، درصورتیکه بیمار برای تنفس دچار مشکل باشد، از دستگاه تنفس مصنوعی و ماسک استفاده خواهد شد. هر چقدر این سندروم، زودتر شناخته بشود، پیگیری درمان اثرگذارتر خواهد بود. در مراحل پیشرفتهی این سندروم، آسیبهای جدی و دائمی به مغز وارد میشود.
پیشگیری از سندروم ری ممکن است؟
ابتلا به سندروم ری خیلی کاهش پیدا کرده است. علت این است که پزشکان و والدین از دادن آسپرین به کودکان خودداری میکنند. اگر فرزندتان دچار سردرد شده است، بهجای آسپرین بهتر است به او استامینوفن (تیلنول) بدهید. البته دربارهی این دارو هم باید مقدار مصرف مناسب را درنظر داشته باشید تا به کبد، آسیبی وارد نشود. اگر مصرف تیلنول هم در پایین آوردن تب تأثیر نداشته باشد، باید حتما به پزشک مراجعه شود.
این سندروم بهندرت باعث مرگ میشود، اما باعث درجات مختلفی از تخریب مغزی میشود. اگر دیدید که کودکتان دچار گیجی، بیحالی و سایر عوارض روحی است، سریعا به مرکز فوریتهای پزشکی مراجعه کنید.
بیشتر تحقیقاتی که در زمینهی این سندروم انجام شده است، به یافتن علت این بیماری و همچنین نقش آسپرین در ابتلا به آن تمرکز داشته است. درواقع، متخصصان در پی کشف این موضوع هستند که چرا برخی از افراد بهسرعت دچار این مشکل میشوند و برخی دیگر بهسادگی از آن نجات مییابند.
منبع:
کلمات کلیدی : لکنت زبان – علل – درمان-لکنت زبان کودک