وقتی شما مادری خانهدار هستید یا از اقوام برای نگهداری فرزندتان کمک میگیرید، فایده مهد کودک و پیشدبستانی چیست؟ اگر این مراکز فقط خدمات نگهداری را ارائه بدهند، شاید جز هزینه برای شما چیزی نداشته باشند. اما باید گفت مهدکودک یا پیشدبستانی خوب محیطی امن، شاداب و خلاق است که اولین تجربیات کودک در تعامل با اجتماع در آنجا شکل میگیرد. این تجربیات اگر غنی و بهموقع باشند، موجب رشد مهارتهای مهمی میشوند که کودک باید در طول زندگی کسب کند. هرچند پیشدبستانی و مهدکودک هردو مراکز نگهداری کودکاناند اما اهداف، رویکرد آموزشی، فلسفه و فرهنگ متفاوتی دارند. در این نوشته با تفاوتهای ایندو آشنا میشویم و فواید مهد کودک و پیشدبستانی را از میان تحقیقات جستوجو میکنیم.
فواید مهد کودک و پیشدبستانی
تفاوت مهدکودک، پیشدبستانی و مراقبت انفرادی
مهدکودکها اغلب برنامهای منعطفتر از پیشدبستانیها دارند که برای کودکان کمسنتر نیز مناسباند. مهدکودک محلی سرگرمکننده است که فلسفهٔ وجودیاش فراهمکردن امکان بازی، شادی و خواب کودک است. اما پیشدبستانیها با هدف آموزشهای ابتدایی، که روی مراحل اصلی رشد کودک متمرکز است، خلاقیت و بازیهای همیارانه و… را تشویق میکنند.
هدف بیشتر پیشدبستانیها آمادهکردن کودکان برای سالهای مدرسه است. آنها این هدف را با آموزش مهارتهای اجتماعی و تحصیلی دنبال میکنند. برخلاف مهدکودک، در پیشدبستانی، تمرکز روی آموزشهای ابتدایی و تحصیلی است. این آموزشها کودکان را برای آموزشهای رسمی مدرسه آماده میکند و آنها را در چند سال آغاز مدرسه جلو میاندازد. پیشدبستانیها برنامههایی ساختارمندتر و آموزشی رسمیتر دارند و در کنار آن تااندازهای تعاملات اجتماعی را فراهم میکنند.
در پیشدبستانیهای معتبر معمولا مربیانی با تحصیلات مرتبط به حوزه آموزش ابتدایی حضور دارند که مهدکودکها معمولا فاقد این سطح از تخصص هستند.
مهدکودکها ممکن است برنامههای خاصی برای نگهداری کودکان خارج از ساعت اصلی داشته باشند و در تابستان فعال هستند؛ البته ممکن است برخی از پیشدبستانیها نیز این خدمات را ارائه بدهند.
در ایران، مهدکودکها کودکان کمسنوسالتر را پذیرش میکنند و پیشدبستانیها برای کودکان بین ۵ یا ۶ساله هستند؛ البته، گاهی کودکان کمسنوسالتری که نشانههایی از علاقه به یادگیری و ارتباط با دیگران را نشان میدهند هم برای حضور در پیشدبستانی آمادگی دارند. هرچند برای این کودکان در ایران، امکان حضور در پیشدبستانی فراهم نیست، میتوان برای آنها بهدنبال مهدکودکهایی بود که بیشتر با اهداف پیشدبستانی همسو هستند. در برخی کشورها، مانند کانادا، کودکان ۲٫۵ تا ۵ ساله میتوانند در پیشدبستانیها ثبتنام کنند. پیشدبستانی برای کودکانی که هنوز به مقدار زیادی توجه انفرادی نیاز دارند یا برای آن دسته از کودکان که نیازهای خاص یا اضطراب جدایی شدید دارند، مناسب نیست.
در مراقبتهای تکبهتک، مانند آنچه پرستار بچه فراهم میکند، توجه شخصیِ بیشتری معطوف به کودک است و مانند پیشدبستانی و مهدکودک، مسئلۀ نسبت تعداد کودک به مربی مطرح نیست.
در نهایت، مهدکودک یا پیشدبستانی ممکن است برای همهٔ کودکان انتخاب مناسبی نباشد اما برای بسیاری انتخابی عالی است. به یاد داشته باشید که شرکتنکردن در کلاسهای پیشدبستانی میتواند فرزند شما را در سالهای اولیه تحصیل با افت یادگیری مواجه کند و ظرفیتهای بالقوهٔ او را خاموش نگه دارد، در ارتباطات اجتماعی او اخلال ایجاد کند و بر اضطراب او برای ورود به مدرسه دامن بزند؛ برای همین، متخصصان آموزشوپرورش کشور تأکید میکنند که همهٔ کودکان، پیش از ورود به کلاس اول، آموزشهای پیشدبستانی را گذرانده باشند.
فواید مهد کودک
در سنین مهدکودک، مغز بهسرعت در حال توسعه است و بهاصطلاح، در دورهٔ حساس قرار دارد؛ بنابراین، تجربیات غنی اولیه، مانند آنچه در مهدکودک خوب فراهم میشوند، مراحل رشدی کودک را تسهیل میکنند. رشد اجتماعی و عاطفی ازجمله فواید مهد کودک برای کودکان است. در مهدکودک، توانایی تفکر، درک و استفاده از زبان و مهارتهای حرکتی ظریف کودکان ازطریق بازی، کارهای هنری، رقص، موسیقی، تحرک و ارتباط با دیگران تقویت میشود.
کودک در مهد میآموزد که یادگیرندهای حرفهای باشد؛ این مهمترین فایده مهد کودک است. یادگیری اثربخش با پرورش و تقویت مهارتهای ارتباطی، تقویت اعتمادبهنفس، آموختن خلاقیت و پرورش مهارتهای پیشنیاز برای خواندن، نوشتن و ریاضیات میسر میشود.
در مهدکودک خوب، برنامههایی طراحی و اجرا میشود که تمرکز آن بر پرورش کودک در حیطههای اساسی زیر است:
- مهارتهای اجتماعی مانند بازیکردن با شیوهای آرام و اقناعکننده در عین سهیمکردن دیگران در وسایل؛
- خودآگاهی و احترام به دیگران؛
- مهارتهای عاطفی مانند درک احساسات خود؛
- آموختن اعداد و شمارش اشیا و شناخت اشکال هندسی؛
- لذت یادگیری و فعالیت گروهی، برای نمونه گفتوگو با دیگران، ساختن چیزها با همکاری همسنوسالها؛
- توانایی پیداکردن دوست تازه؛
- مواجهه با نظرات و مفاهیم تازه؛
- شکلگیری اعتمادبهنفس و عزت نفس کودک با تقویت مهارتهای زبانی، ازطریق بحثهای گروهی و تعاملات روزمره با مربیان و دیگر کودکان؛
- اصلاح تلفظ کلمات و گسترش دامنه واژگان.
فواید مهد کودک برای کودکان دارای نیازهای خاص
برای خانوادههایی که کودکی با نیازهای خاص دارند، مهدکودک میتواند محل دریافت حمایتها و کمکهای ویژه باشد و منابع و ارتباطاتی برای دریافت خدمات حمایت اجتماعی فراهم کند؛ همچنین این خانوادهها میتوانند تجربیات مفید خود را در اختیار یکدیگر قرار بدهند و گرد هم بیایند.
فواید پیشدبستانی
پیشدبستانی گزینه بسیار خوبی برای بسیاری از خانوادههاست. مزیت پیشدبستانی ساختار و روال باثبات آن بههمراه تمرکزی است که بر ارائهٔ آموزشهای ابتدایی دارد: آموزشهایی که عشق به یادگیری را در کودک ایجاد میکند؛ علاوهبراین، مهارتهای شناختی، اجتماعی، عاطفی و زبانی در بیشتر برنامههای پیشدبستانی گنجانده میشود.
آموزشهای پیشدبستانی مزیتهای بالقوۀ فراوانی دارد. در ادامه، فهرستی از برخی از این فواید را آوردهایم؛ البته این فواید شامل همهٔ جزئیات نیست. به یاد داشته باشید که این فواید براساس برنامهٔ هر پیشدبستان متفاوت خواهد بود.
۱. آموزش ابتدایی
برای شروع زودهنگام آموزش، مزیتهای فراوان شناختهشدهای را سراغ داریم. در برنامهای مناسب، کودک مهارتهای فراوان تحصیلی و پیشنیازهای آن را میآموزد. دامنۀ وسیعی از مهارتهای شناختی، اجتماعی و زبانی برای پرورش در کودکان در نظر گرفته میشود. در ادامه، به برخی از این مهارتها اشاره میکنیم.
مهارتهایی که در برنامه پیشدبستانی باید لحاظ شود
- مهارتهای شناختی و تحصیلی
زبانآموزی و سواد: واژهآموزی و شناخت اشیا، شناخت صداها (نه حروف)، صدای اول و آخر کلمات و… ؛
حساب: شمارش و برخی محاسبات ساده ریاضی مثل جمع و تفریق با وسیلههای ملموس، خواندن ساعت و… ؛
علوم: آموختن ضمن بازی و اکتشاف حین مشاهده محیط، حرکت و جستوجو در آن و تشریح مشاهدات برای آشنایی با حیوانات، طبیعت، اعضای بدن و فصلها و… .
- مهارتهای بهداشتی و مهارتهای مراقبت از خود
رعایت بهداشت فردی و جمعی، شناخت خوراکیهای مفید و غیرمفید، بستن بند کفش، انتخاب لباس مناسب فصل و… .
- مهارتهای اجتماعی و عاطفی
برقراری ارتباط با دیگران با کاربرد جملات صحیح، همکاری، رعایت آداب معاشرت، حل اختلافات.
- استقلال فردی و اتکا به خود.
۲. مربیان
مربیان پیشدبستانی که تحصیلات مرتبط به آموزش ابتدایی داشته باشند و تأییدشده باشند، مزیت بیشتری را فراهم میکنند.
۳. تعاملات اجتماعی
کودکان در پیشدبستانی فرصتهای فراوانی برای برقراری ارتباط با کودکان متفاوت خواهند داشت. این کار به آنها کمک میکند بیاموزند، رشد کنند و به پختگی برسند. از مهمترین فواید مهد کودک و پیشدبستانیها، اجتماعیشدن آنهاست، بهویژه اینکه کودکان میآموزند چطور به بزرگترها، دیگر کودکان و محیط خود احترام بگذارند. آنها همچنین میآموزند چطور نوبت را رعایت کنند، همکاری کنند و با دیگران سهیم شوند. در تعاملات اجتماعی، کودکْ حل مسئله، انعطافپذیری در مواجهه با دیگران و مدیریت خود در شرایط استرسآور را میآموزد.
علاوهبراین، در مهدکودک و پیشدبستانی، کودک درسهای مهمی درباره مستقلشدن از پدرومادر و تطابق با محیط جدید میآموزد. مهدکودک و پیشدبستانیها بهموازات تأمین فضایی امن، سرگرمکننده و اکتشافی برای کودکان ـ که به اعتمادبهنفس و خودپندارهٔ آنان را شکل میدهد ـ آنها را برای جدایی از پدرومادر آماده میکنند.
۴. فعالیتها
کودک با فعالیتهای متنوعی مانند هنر، موسیقی، رقص و ورزش درگیر خواهد شد.
۵. ساختار
قرارگرفتن در برنامهای منظم به شکوفایی کودک کمک میکند.
موردتوجه قرارگرفتن برای ثبتنام در مدارس نمونه: بسیاری از مدارس خوب، دانشآموزانی را ترجیح میدهند که پیشدبستانی رفته باشند.
۶. خوگیری آسانتر به مدرسه
برنامهٔ منظم پیشدبستانی عادت به مدرسهرفتن را برای کودک آسانتر میکند.
۷. آشنایی با تواناییهای کودک
پدرومادری که با عملکرد کودک خود در پیشدبستانی مواجه میشوند، با تواناییهای و ضعفهای واقعی کودک خود زودتر آشنا میشوند؛ درنتیجه، میتوانند برای تقویت ضعفها پیش از آغاز مدرسه تمهیدی بیندیشند.
۸. امنیت
بیشتر پیشدبستانیها مکانی امن و کاملا تحت نظارت برای یادگیری هستند.
۹. نظارت قانونی
روی پیشدبستانیها نظارت قانونی وجود دارد و باید دارای گواهی تأیید صلاحیت باشند.
فواید مهد کودک و پیشدبستانی
هشدار! این مطلب صرفا جنبه آموزشی دارد و برای استفاده از آن لازم است با پزشک یا متخصص مربوطه مشورت کنید
منبع:
کلمات کلیدی : مهد کودک – معایب – فواید – فرزند سالم و شاد_فواید مهد کودک و پیشدبستانی