عرق سوز شدن زمانی رخ میدهد که غدد تعرق در بدن مسدود میشوند و عرق تولیدشده در بدن نمیتواند به سطح پوست راه پیدا کند و تبخیر بشود و در نهایت منجر به عرق سوز شدن و حساسیت پوستی میشود. از نشانههای رایج عرق سوز شدن میتوان به ایجاد برآمدگی، سوزش و خارش پوست اشاره کرد. نتیجه این التهاب، قرمزی پوست و در بعضی مواقع تاول هایی است که باید درمان شوند. اما اگر بهدنبال علت عرق سوز شدن، علائم، تشخیص و راههای پیشگیری و درمان خانگی آن هستید این مقاله را دنبال کنید.
علائم عرق سوز شدن چیست؟
بسیاری از افراد حداقل یکبار عرق کردن در خواب، عرق کردن بعد از صرف غذا یا عرق کردن کف دست را تجربه کردهاند. وظیفهی پوست، محافظت از بدن در مقابل دنیای بیرونی است. تعریق در واقع نقش محافظ را دارد که برای دفاع از بدن در مقابل عفونتها، مواد شیمیایی و اشعهی فرابنفش و… ایستادگی میکند. ضمنا در کنترل دمای بدن هم تأثیرات زیادی دارد. یکی از روشهای بدن برای خنک کردن خود، تعرق است که این کار را با تبخیر عرق از روی پوست انجام میدهد. عرق بدن در غدد تعرق ساخته میشوند. تمام نقاط بدن عرق میکند؛ بهجز برخی نواحی محدود و خاص مثل ناخنهای دست و پا و کانال گوش.
غدد تعرق در دِرم (dermis) یا لایهی عمیق پوستی قرار دارند و از سوی مراکز کنترل دما در مغز تنظیم میشوند. عرق تولیدشده در غدد از طریق مجراهایی به سطح پوست میرسند. وقتی این مجراها مسدود میشوند، عرق سوز شدن رخ میدهد. بنابراین، عرق نمیتواند از پوست خارج بشود و در زیر سطح پوست به دام افتاده و حالت التهاب ایجاد میکند. به عرق سوز شدن، میلاریا (miliaria) هم گفته میشود.
علت عرق سوز شدن چیست؟
کاملا مشخص نیست که چرا برخی از افراد دچار عرق سوز شدن میشوند و برخی دیگر خیر. درصورتیکه بدن بهشدت عرق کند، مجاری غدد تعرق مسدود میشوند و عرق از روی پوست بخار نخواهد شد. مثالهایی در این زمینه وجود دارد:
- برخی از نواحی بدن مانند گردن، زیربغل، کشالهی ران و… طوری هستند که امکان گردش هوا در آنها وجود ندارد. درواقع اصطکاکی که بین اعضا در این قسمت وجود دارد، اجازه و امکان گردش هوا و تبخیر عرق از سطح پوست را ممکن نمیکند.
- پوشیدن لباسهای چسبان هم مانع از تبخیر عرق میشود.
- پوشیدن چندین لایه لباس یا پیچیدن پتو به دور خود در مواقع زمستان یا وقتی کودک تب دارد هم باعث عرق سوز شدن بدن میشود.
- استفاده از کرمها و لوسیونهای غلیط و سنگین هم باعث انسداد مجاری غدد تعرق میشود.
کودکان غدد تعرق ضعیفی دارند؛ بههمینخاطر است که عرق ایجادشده روی پوست آنها به مرحلهی تبخیر نمیرسد. پس زمانی که لباسهای زیادی بهتن داشته باشند، درون قنداق و پتو پیچانده شوند، تب داشته باشند یا در معرض هوای گرم قرار بگیرند، عرق سوز خواهند شد. عرق سوز شدن میتواند عوارض استفاده از داروهایی مانند کلونیدین (clonidine) هم باشد.
علائم عرقسوز شدن در کودکان و بزرگسالان چیست؟
از علائم رایج عرق سوز شدن میتوان به برآمدگیهای روی پوست، خارش پوست و سوزش اشاره کرد. این مشکلات بهخاطر التهاب موجود در لایههای سطحی پوست است. سوزش ناشی از این مسئله به سوزش ناشی از آفتاب سوختگی شباهت دارد. علائم این موضوع در بزرگسالان و کودکان مشابه است، اما کودکان چون نمیتوانند موضوع را ابراز کنند، حالت بیقرار و عصبی به آنها دست میدهد.
چه کسانی در معرض این مشکل قرار دارند؟
نوزادان، کودکان، افراد مسن و چاق در معرض عرق سوز شدن هستند. افراد چاق و کسانی که نواحی بدنشان در تماس و اصطکاک بیشتری با هم قرار دارد، بیشتر دچار این مشکل خواهند شد. همهی این گروهها درصورتیکه حرکت زیادی نداشته باشند و هوا نتواند در میان بخشهای مختلف بدنشان به جریان درآید، دچار عرق سوز شدن خواهند شد و مجاری تعرق در آنها مسدود میشود. افراد در مناطق گرم و مرطوب بهدلیل تعرق زیاد، بیشتر دچار این مشکل میشوند. درصورتیکه شخص حرکات و تمرینات ورزشی انجام بدهد و زیاد عرق کند، اگر لباسی بهتن داشته باشد که امکان گردش هوا در آن نباشد، احتمالا عرقسوز میشود.
عرق سوز شدن چه شکلی است؟
شکل و نمود ظاهری عرق سوز شدن تا حد زیادی وابسته به نقطهای از بدن است که تحتتأثیر قرار گرفته است. تاولهای کوچکی که مانند دانههای کوچک عرق هستند نیز از سایر نشانههای عرق سوز شدن است و زمانی دیده میشوند که عرق در سطحیترین لایههای پوست یعنی جایی که مجاری تعرق روی سطح پوست باز میشود، مسدود شده باشد. به این حالت میلاریای کریستالی گفته میشود و بهجز حبابهای عرقمانند هیچ نشانهی دیگری ندارد.
میلاریا روبرا (miliaria rubra) یا همان عرق سوز شدن کلاسیک وقتی رخ میدهد که عرق در سطوح عمیقتر پوست یعنی اپیدرم (epidermis) یا روپوست حبس شود. مانند هر نوع دیگری از التهاب، این نوع عرق سوز شدن هم باعث قرمزی پوست میشود و اصلا نام روبرا هم در لغت بهمعنای قرمز است. در این عرق سوز شدن تاولها نیز کمی بزرگتر میشوند. ازآنجاییکه مجاری تعرق مسدود شدهاند، ناحیهی درگیر خشک و حساس میشود. بنابراین، شروع به خارش میکند و گاهی زخم میشود.
در موارد کمتری هم تکرار عرق سوز شدن باعث التهاب بیشتر لایه عمیقتر دِرم میشود و عرق سوز شدن عمقی را ایجاد میکند. در این نوع از عرق سوز شدن، برآمدگیهای بزرگتر و سختتری ایجاد میشود که به رنگ پوست هستند. این نوع از برآمدگیها بلافاصله بعد از ورزش کردن ایجاد میشوند و هیچ عرقی در چنین ناحیهای از پوست دیده نمیشود. در موارد نادری، اگر این مشکل سطح گستردهای از پوست را در بربگیرد، ممکن است باعث بیماریهایی نظیر گُرگرفتگی، خستگی مفرط یا تحلیلرفتگی و سکتهی گرمایی شود.
علت عرق سوز
تشخیص و درمان عرق سوز شدن چگونه است؟
تشخیص این مشکل از طریق معاینهی فیزیکی صورت میگیرد. برای تشخیص، کافیست بدانید که تحریک پوستی در طول تعرق یا گرما رخ داده است، ناحیهی عرق سوز شده مشخص شود (مثلا در ناحیهی چسبندگی لباس بوده یا ناشی از اصطکاک گوشت دو ناحیه از بدن نسبت به هم) و شکل و نوع عرقسوزی به چه شکل است. پزشکان بنا به تجربهای که دارند، بهسرعت میتوانند این موضوع را تشخیص بدهند. برای درمان این مسئله هم میتوان از اسپریها و کرمهای بدون نسخهی موجود در داروخانهها بهره برد. در صورت عفونیشدن غدد تعرق باید برای درمان از آنتی بیوتیک استفاده کرد.
عرق سوز شدن معمولا با خنک شدن پوست بهصورت خودبهخود درمان میشود، اما درصورتیکه بروز علائم ادامه پیدا کردند، لوسیون کالامین که دارویی ضدخارش به شمار میرود هم مفید است. برخی از متخصصان بالینی استفاده از اسپری یا کرم هیدروکورتیزون را هم توصیه میکنند.
عرق سوز شدن معمولا خودبهخود درمان میشود، اما درصورتیکه غدد تعرق، عفونی بشوند باید این موضوع را پیگیری کرد. عفونت همراه با درد، تورم و نوعی قرمزی رفعنشدنی همراه است و ممکن است جوش چرکی روی پوست ایجاد شود. چنین عفونتی ناشی از حملهی باکتریها به غدد تعرق است. در این مواقع به آنتیبیوتیک نیاز است و اگر این مشکل مزمن بشود، باید برای درمان به پزشک و متخصص پوست مراجعه کرد.
پیشگیری از عرق سوز شدن چگونه است؟
پیشگیری از عرق سوز شدن خیلی مهم است. اگر پوست در معرض جریان هوا قرار بگیرد، احتمال انسداد مجاری غدد تعرق و التهاب کاهش مییابد. برای پرهیز از عرق سوز شدن میتوان از راهکارهای زیر استفاده کرد:
- پرهیز از ورزش کردن در محیط گرم و مرطوب؛
- استفاده از لباسهایی از جنسهایی مانند نخ با منافذ گردش هوا؛
- استفاده از سیستم تهویه؛
- استحمام و دوش گرفتن برای جلوگیری از انسداد غدد تعرق؛
- نوشیدن مقدار زیادی آب در طول روز
- خوابیدن در مکانی سرد با تهویه مناسب
- کاهش وزن برای جلوگیری از اصطکاک سطوح پرچربی بدن با هم.
استفاده از فَن و تهویه برای بهگردشدرآوردن هوا فکر خوبی است. باید دقت کنید که پوست نوزادان و کودکان باید در معرض جریان هوا باشد، اما نباید سردشان شود و بدنشان از حالت گرم خارج گردد. نباید آنها را در پتو و قنداق و… خیلی سفت ببندید. افرادی که حرکت زیادی ندارند، مانند معلولین، افراد مُسن، کسانی که ضعف حرکت دارند و… را حرکت بدهید تا بدنشان در معرض گردش هوا قرار بگیرد.
در دمای بالا چطور از خود محافظت کنید؟
بدن در معرض هوای گرم خود را تطبیق میدهد، اما این مطابقت کمی طول میکشد. وقتی درحال کار، ورزش یا بازی هستید، فقط دما نیست که باید با محیط مطابقت یابد. علاوه بر شاخص گرما، رطوبت هم روی بدن اثرگذار است و درصورتیکه رطوبت بالا باشد، عرق نمیتواند از روی پوست تبخیر بشود. درواقع، وقتی هوا تا جایی که میتواند، ذرات آب را در خود نگه میدارد، امکان خنک شدن بدن وجود نخواهد داشت و ذرات عرق از روی پوست بخار نمیشوند. برای پیشگیری از مشکلات ناشی از گرما باید از کار و فعالیت در چنین محیطی بپرهیزید. سعی کنید در میان فعالیتهایتان به خود استراحتهای متعدد بدهید و مایعات و آب زیادی بنوشید.
ازجمله عوارض ناشی از گرما میتوان به سرگیجه، حالت تهوع و بی حالی اشاره کرد. برای پرهیز از مشکلات جدیتری چون سکتهی گرما، انقباضات گرمایی و تحلیل رفتن ناشی از گرما باید آب و مایعات زیادی بنوشید و با خنک کردن بدن از گرما دور بمانید.
منبع:
کلمات کلیدی : عرق سوز شدن – علت – پیشگیری – درمان – مشاوره – فرزند سالم و شاد
هشدار! این مطلب صرفا جنبه آموزشی دارد و برای استفاده از آن لازم است با پزشک یا متخصص مربوطه مشورت کنید.
علت عرق سوز