پانسمان های سنتی dressings Traditional مانند گاز وپنبه که در کشور ما نیز خیلی رایجند بسیاری از ویژگیهای یک پانسمان ایده آل را ندارند. آنها ذرات وباقیمانده فیبر والیاف خود را در زخم به جای می گذارند. این پانسمان ها به بستر زخم می چسبند وآنرا خشک ودهیدراته می کنند و نیاز به تعویض مکرر ومراقبت پرستاری ماهرانه دارند.
این پانسمان ها نبایستی مستقیما”روی سطح مرطوب زخم گذاشته شوند. و استفاده از آنها محدود به شرایطی است که زخم خشک و تمیز بوده و یا فقط بعنوان پانسمان ثانویه استفاده شوند )برای جذب اگزودا ویا برای محافظت وجداسازی زخم (. یک پانسمان ایده آل باید مناسب شکل و اندازه زخم باشد، ترشحات اضافی زخم را جذب کند بدون اینکه به باکتری ها اجازه نفوذ و رشد بدهد و یا منجر به خشکی بیش از اندازه زخم شود.
فشار مناسب برای هموستاز را ایجاد کند .درد را کاهش دهد و تعویض آن همراه درد نباشد.
رطوبت و دمای مناسب را در بستر زخم حفظ نماید، دبریدمان اتولیتیک را تسهیل واپیتلیالیزه شدن راتسریع کند، مقرون به صرفه باشد. اجازه تبادل گازهایی مانند اکسیژن، دی اکسیدکربن و بخار آب را بدهد. در زخم ذرات ریز و باقیمانده به جای نگذارد. نیاز به تعویض مکرر نداشته باشد. باید توجه داشت که تمام خصوصیات ذکر شده در یک پانسمان منفرد برای تمامی زخم ها نمی گنجد و هر زخم باید به دقت مورد ارزیابی قرار گرفته و سپس پانسمان مناسب برای آن را انتخاب نمود.
ترمیم در محیط مرطوب:
سلول های اپیتلیال فقط در محیط مرطوب قادر به حرکت و زنده ماندن هستند.بسیاری از فاکتورهایی که برای ترمیم ضروری هستند و بدن هنگام بوجودآمدن زخم آنها را می سازد، فقط در محیط مرطوب عمل می کنند.در مراحل اولیه والتهابی healing ،بافت زخم مرطوب است. وقتی یک زخمی به اندازه کافی مرطوب است، پانسمان مناسب باید بتواند رطوبت را همانطور که هست حفظ نماید، بدون اینکه با جذب زیادی زخم را خشک کند. همچنین اگر زخمی از قبل خشک شده است پانسمان باید بتواند به زخم رطوبت بدهد.
بنابراین پانسمان ها به سه دسته تقسیم می شوند:
1 )پانسمان هایی که اگزودا را جذب می کنند. 2 )پانسمان هایی که رطوبت را به همان اندازه ای که هست نگه می دارند. 3 )پانسمان هایی که رطوبت به زخم می دهند. پانسمان های جاذب : زخم هایی که ترشح اگزودا زیادی دارند. این پانسمان ها ظرفیت باالیی برای جذب و نگهداری آب دارند، لذا نیاز به تعویض دیرتر دارند)در مقایسه با پانسمان های سنتی(.بنابراین پروسه ترمیم زخم با تعویض پانسمان بهم نمی خورد. همچنین هزینه پرستاری کاهش می یابد. فوم ها و آلژینات ها بهترین انواع جاذب ها هستند.
انسمان های نگهدارنده رطوبت: وقتی پروسه healing پیش می رود و بافت گرانوالسیون تشکیل می شود و زخم با بافت همبند پر میشود، ترشح اگزودا کاهش می یابد واستفاده از پانسمان جاذب باعث خشکی و دهیدره شدن زخم خواهد شد.در این موقع پانسمان هایی الزم است که رطوبت را همانطور که هست نگه دارد. هیدروکلوئید و فیلم ترانسپارنت مناسب است.
پانسمان های رطوبت دهنده:
وقتی زخمی از قبل خشک است و با بافت مرده و خشک پوشیده. باید این بافت مرده را بنحوی دبرید کنیم و برداریم تا ترمیم زخم صورت گیرد. که میتوان از دبریدمان اتولیتیک)هضم تدریجی سلول ها وبافت مرده باآنزیم ها و فاگوسیت های آندوژن ( استفاده کرد، مرطوب نگه داشتن زخم به این پروسه کمک می کند.برای این کار هیدروژل ها مناسب ترین هستند. 12 پانسمان های مدرن dressings Modern پانسمان های مدرن یا نیمه تراوا: شامل پنج گروه :آلژینات، هیدروکلوئید، فوم ، هیدروژل و فیلم ترانسپارنت میباشد. آلژینات ها Alginates:
جزو پانسمانهای جاذب هستند. و از جلبک های دریایی گرفته می شوند. دربین پانسمان های مدرن بیشترین قدرت جذب را دارند.
بصورت آلژینات کلسیم هستند که فیبرهایی را می سازد که در تماس با محلولهای حاوی سدیم نظیر ترشحات زخم تبدیل به آلژینات سدیم شده، ژل آلژینات را تولید می نماید. این ژل با سطح زخم در تماس است. و محیط مرطوب را فراهم می آورد، با ترشحات زخم واکنش داده وپوششی بدبو ایجاد می کند. یون کلسیم که به محیط زخم وارد می شود خاصیت هموستاتیک دارد بنابراین در زخم های خونریزی دهنده مفید و قابل جذب هستند. به دو صورت ورقه ای ورشته ای وجود دارد که داخل زخم قرارگرفته و پس از جذب اگزودا بشکل ژل هیدروفیل در می آید، درحالیکه رطوبت زخم باقی می ماند وپوست اطراف زخم خشک باقی می ماند.
آلژینات ها محلول در آب هستند وهنگام تعویض با شستشوی سالین نرمال و براحتی و بدون درد آنها را برداریم.
این محصوالت نباید قبل استفاده برای زخم تر شوند فاقدچسب وهمیشه نیازمند پانسمان ثانویه هستند. می توانند 22 برابر وزن خود ترشحات راجذب کنند. درزخمهای تمام یا نیمه ضخامت و با ترشح متوسط تا زیاد استفاده میشوند .بهترین عملکرد آلژینات وقتی است که درداخل حفره عمیق زخم با ترشح زیاد استفاده می شود. فوم ها Foams: پانسمان هایی صفحه ای شکل با ضخامت های مختلف، جاذب های بسیار خوبی هستند، ترکیبات مختلفی همچون پلی اورتان و مواد اکریلیک و عناصر فوق جاذب در آنها بکار می رود.
یک سطح هیدروفیلیک )جاذب آب( دارد که روی سطح زخم قرار می گیرد وپشت آن یک الیه هیدروفوبیک )دافع آب( است که از تراوش اگزودا به خارج از پانسمان جلوگیری میکند. خیلی مؤثر در جذب مقدار زیاد اگزودای زخم، درحالیکه رطوبت اطراف زخم را حفظ می کنند.فوم ها را با توجه به قدرت جذب باال میتوان در اغلب زخم های پر 13 ترشح به ویژه در مرحله گرانوالسیون استفاده نمود.
راحت هستند و استفاده از آنها آسان است، قدرت چسبندگی ندارند.
برای نگهداشتن آنها میتوان از فیلم استفاده کرد، در زخمهای جزیی بعنوان پانسمان اولیه و یا ثانویه استفاه می شوند. گرچه جاذب های خوبی هستند اما محدودیت در جذب دارند. و باید آنها را هر یک تا سه روز تعویض کرد. اشکال دیگر آنها اوپک بودن است که نمی توان زیر زخم را دید. درنواحی دارای برجستگی استخوانی با کاهش اصطکاک مفید واقع می شود. هیدروکلوئیدها Hydrocolloids: برای زخمهائیکه خود رطوبت مناسب دارند و ما بخواهیم آنرا حفظ کنیم مناسب هستند. در زخمهای با ترشح متوسط تا کم استفاده میشود. اکثر ویژگیهای پانسمان ایده آل را دارند، قیمت آنها معقول است.
هیدروکلوئیدها دارای الیه خارجی پلی اورتان غیرقابل نفوذ به آب بوده والیه داخلی آن که روی زخم قرار می گیرد حاوی مواد هیدروکلوئیدی است. چسبناک بوده، خود به زخم میچسبند و نیاز به پوشش ثانویه ندارند. خاصیت بالشتکی هم دارند. دراندازه ها وشکلهای مختلف موجود میباشد. انواع ورقهای آن نسبت به میکروارگانیسم نفوذ ناپذیرند، ولی گازها و بخار آب را از خود عبور می دهند. باحفظ رطوبت پروسه التیام را تسهیل می کنند.
در تماس با ترشحات زخم ، ژل نیمه جامد با بوی خیلی نامطبوع تولید می شود. که شباهت به چرک دارد. و پرستار و بیمار باید از این مسئله آگاه باشند. چرا که ممکن است با عفونت اشتباه گرفته شود .
این ژل با ایجاد محیط مرطوب و پیشگیری از خشک شدن وهمچنین حمایت از رشته ها ی آزاد اعصاب درد را تسکین میدهد و بعالوه از چسبیدن پانسمان به زخم جلوگیری میکند، به پیشبرد دبریدمان کمک میکند. و تا زمانی که این ژل پانسمان را اشباع ننموده است نیاز به تعویض نداردکه این زمان 14 میتواند از سه تا هفت روز ادامه یابد. درهنگام حمام کردن نیاز به برداشتن پانسمان نیست، شفاف نیستند و معاینه زخم بدون برداشتن پانسمان میسر نیست.
برای زخمهای ناشی از لیزر مناسبند. همچنین برای بیماریهای التهابی مثل لیکن سیمپلکس کرونیکوس و پسوریازیس نیز مناسبند. فیلم ها یا پانسمان های شفاف Dressings Transparent or Films ترکیبی از یک غشای پلی اورتان نازک،که با الیه ای از اکریلیک چسبنده پوشیده شده است. بسیار انعطاف پذیر، نیمه تراوا هستند یعنی به گازها شامل اکسیژن، دی اکسید کربن و بخار آب اجازه عبور میدهند.اما به مولکولهای پروتئینی بزرگ وترشحات زخم و باکتریها اجازه عبور نمی دهند. تراوا بودن آنها به بخار آب، مانع لیچ افتادن و ماسره شدن زخم میشود.
بصورت تیپیک در زخم های سطحی،کم ترشح و مرحله یک زخم فشاری، حمایت پوست در برابر نیروی)Shearing&Friction ) پیشنهاد میشوند.
برای زخم هائی که از فاز التهابی گذشته وارد فاز پرولیفراتیو شده اند و ترشح آنها کم شده مناسب هستند. همچنین بعنوان پوشش ثانویه ونگهدارنده پانسمانهای دیگر، پانسمان زخم های نسبتا کم عمق مانند محل اهدای پوست زخم های جراحی مورداستفاده قرارمیگیرند.وبرای زخمهای دارای اگزودای متوسط،زیاد،غلیظ و عفونی مناسب نیستند.
ترانسپارنت می باشند لذا میتوان زخم را زیر آنها دید. سدی برای ورود باکتریها هستند. همچنین درد بعداز عمل را کاهش میدهند. اشکالات آنها :
کار گذاشتن آنها سخت است . روی خود چین می خورند. ممکن است به زخمی که خشک شده یا پوست اطراف زخم بچسبند. و هنگام تعویض منجر به آسیب زخم شوند.اگزودا زیر آنها تجمع می یابد و قدرت جذب ندارند. این پانسمان ها در اشکال واندازه های مختلف موجود هستند.
15 هیدروژل ها Hydrogels:
هیدروژل ها دارای مقداری زیادی آب هستند)باالی82 %در ژل های آمورف و02 %در ژل های شیت(. سایر ترکیبات ممکن است شامل پلی اتیلن اکساید یا پلی وینیل پیرولیدن، کربوکسی متیل سلولز، آلژینات،کالژن، مواد نگهدارنده باشند. هیدروژل ها بصورت ورقه های آغشته به ژل یا قوطی های حاوی ژل موجود اند. نیمه شفاف اند وبدون برداشتن پانسمان امکان معاینه زخم وجود دارد. این پانسمان ها در فراهم آوردن رطوبت اضافی برای هیدراته کردن مجدد زخم های نکروتیک وبافت دلمه بسته بی نظیرند. و دبریدمان اتولیتیک را تسهیل می کنند. اشکال آنها این است که سد مناسبی در مقابل باکتریها نیستند.
و بخصوص باکتریهای گرم منفی زیر آنها به خوبی رشد می کند. معموال” در لمس خنک هستند و درد و التهاب بعد از عمل را کاهش میدهند. بخصوص اگر ژل را قبل از مصرف خنک کرده باشیم اثر تسکین دهندگی خوبی خواهد داشت. این پانسمان ها می توانند به زخم رطوبت دهند ودرصورت زیاد بودن ترشحات زخم حتی رطوبت گیری کنند. این هیدروژل ها فاقد چسب هستند و برای نگهداریشان در محل زخم نیاز به پانسمان ثانویه مانند یک پانسمان شفاف یا گاز دارند. برای زخمهای سطحی مانند خراشیدگی، محلهای پیوند پوست و زخمهای سیاهرگی ترشحدار مناسب است.
منبع:
کلمات کلیدی: پانسمان – انواع