فسیل ، بقایا و اثرات جاندارانی است که میلیونها سال قبل میزیستهاند. از مراحل با اهمیت چگونگی تشکیل فسیل رسوبگذاری و فرسایش است.
اگر به علم زمین شناسی علاقهمند باشید به احتمال زیاد باید شناخت فسیل و آشنایی با چگونگی تشکیل فسیل برایتان جذاب باشد. فسیلها بقایای جانداران و یا اثر رد پای موجودات زندهای هستند که هزاران سال قبل روی کره زمین میزیسته اند. اگر میخواهید با مراحل تشکیل فسیل آشنا شوید ادامه این مقاله را دنبال کنید.
فسیل چیست؟
فسیل به معنی حفر كردن و کاوش کردن است و فسیلها انواع باقیمانده جانورى و گیاهى نظیر جسم حیوانات و استخوانهاى مربوط به آنها، تنه گیاهان قدیمى و ساختمانشان، کرمهاى نرم، ستارههاى دریایى و همچنین آثار و مواد به جامانده از آنها نظیر فضولات، مدفوعات، تخمها و اثر لانهها، آشیانهها و رد پاها هستند که تمامى اینها بطور مستقیم توسط موجوداتی که در گذشته مىزیستهاند، به وجود آمدهاند.
انواع فسیلها
فسیلها را میتوان به دو نوع تقسیم كرد:
نوع اول بخشهای فسیل شده بدن مانند استخوانها، چنگالها، دندانها، پوست و… است و نوع دوم شامل ردها یا اثرات به جا مانده فسیل شده مثل جای پاها، لانهها، مدفوع، جای دندان و … است كه حركتها و رفتارها را ثبت میكند.
فسیلها به چه شکلهایی یافت میشوند؟
۱. فسیلهای كالبدی
یک اثر فسیل شده به جا مانده از کالبد موجود زنده. مثل عكسی از موجود زنده
۲. فسیلهای قالب گرفته شده
موقعی تشكیل شده است كه یک كالبد پر شده باشد.
۳. فسیلهای ردها
لانههای فسیل شده، گاسترولیت، سوراخهای زیرزمینی، جاپاها و …
۴. فسیلهای با شكل حقیقی
مراحل تشکیل فسیلها به چه صورت است؟
مطالعه فسیلها، اساس و پایه بخشی از علم زمین شناسی اقتصادی است و برای شناسایی سنگهای سوختی مانند زغال سنگها و منشاء نفت و گاز دارای ارزش زیادی هستند. از اینرو دانستن اینکه فسیلها چگونه بوجود میآیند امری لازم و ضروری است.
برای تشکیل و بوجود آمدن یک فسیل شرایط خاصی لازم است؛ به این صورت که جسد هر موجود زندهای الزاما به فسیل تبدیل نمیشود. در واقع شرایط خاصی نیاز است تا گیاهان و حیوانات مرده پس از دفن زیر خاک فاسد نشده و به فسیل تبدیل شوند. در شرایط مساعد (بدون وجود لاشخورها، دفن سریع و عدم تغییرات آب و هوایی خیلی زیاد)، بخشهای بدن جانور در طول زمان به فسیل تبدیل میشود.
تشکیل فسیلها طی فرآیندهای مختلفی امکانپذیر است. بعضی از جانوران به سرعت بعد از مرگشان زیر گل و لای دفن شدهاند که با گذشت زمان رسوبات بیشتر و بیشتری بقایای جانور را پوشانده است. معمولا بخشهای سختتر مثل استخوانها و دندانهای جانوران که پوسیده و فاسد نشده در زیر رسوبات تازه شكل گرفته دفن میشود و بنابراین در شرایط مساعد (بدون وجود لاشخورها، دفن سریع، نبودن تغییرات آب و هوایی خیلی زیاد)، بخشهای بدن جانور در طول زمان به فسیل تبدیل میشود.
برای تشکیل فسیلها بعد از مدت زمانی طولانی، مواد شیمیایی موجود در بدن جانور دفن شده و تحت یک سری از تغییرات قرار میگیرد. به طوری كه استخوان به آهستگی میپوسد و فاسد میشود، آب با مواد معدنیاش به داخل استخوان رسوخ میكند و مواد شیمیایی داخل استخوان را با مواد معدنی سنگ مانند جایگزین میكند. فرایند فسیل شدن به نحوه جایگزینی و حل شدن مواد معدنی اصلی در شی با مواد معدنی دیگر بستگی دارد. این فرایند یک فسیل است. فسیل همان شكل شی اصلی را دارد، اما از نظر شیمیایی بیشتر شبیه به سنگ است.
اگر بخواهیم به عنوان مثال چگونگی تشکیل فسیل جانداران دریایی را در نظر بگیریم مراحل زیر را میتوان برای آن عنوان کرد:
مرحله اول: مرگ
بعد از مرگ جانور، صدف جاندار در داخل رسوبات کف دریا فرو میرود و در طول چند هفته جانوران لاشخور بدن موجود را میخورند و فقط صدف جانور باقی میماند.
مرحله دوم: رسوبگذاری
بعد از گذشت چند ماه از مرگ جانور، روی صدف آن با رسوبات سیلتی و ماسهای پوشیده میشود. این لایهها به صورت ادامهدار روی جانور را میپوشانند و باعث حفاظت آن از آسیب دیدن میشوند. با گذشت زمان لایههای بیشتری روی جانور را میگیرد. بعد از گذشت چند صد سال، صدف چندین متر در زیر زمین قرار دارد. زمان میگذرد 1000 سال ، 10000 سال و بیشتر ….
مرحله سوم: کانی سازی اولیه
در فرآیند تشکیل فسیل به تدریج پوسته جانور دستخوش یکسری تغییرات شیمیایی میشود. بطوریکه پوسته جانور دچار پوسیدگی، نفوذ آب و جایگزینی با کانیهایی مثل کلسیت، آهن و سیلیس میشود. این مراحل بطور علمی به نام کانیسازی اولیه شناخته میشوند. بعد از گذشت میلیونها سال پوسته اصلی کاملا بوسیله کانیها جایگزین میشود و سنگی که باقی میماند کاملا مشابه پوسته اولیه است. فسیل شکلی کاملا شبیه جانور اصلی دارد با این تفاوت که تبدیل به سنگ شده است. این مراحل باعث تغییر رنگ جانور نیز میشود.
مرحله چهارم: فرسایش
بعد از گذشت میلیونها سال صفحات زمین حرکت میکنند و کف دریا بطور اجباری به سطح زمین میآید. در نتیجه این حرکت یک نمای جدید از زمین ظاهر میشود. به یکباره در بالای سطح زمین سنگی فرسایش یافته پدید میآید. باد، باران، یخ و همچنین نور خورشید به این فرسایش کمک میکند.
مرحله پنجم: ظاهر شدن در سطح زمین
در آخرین مرحله تشکیل فسیل بعد از گذشت حدود 150 میلیون سال بلاخره فسیل در سطح زمین نمایان میشود که این مرحله باعث خوشحالی فسیلشناسان میشود.
علت کم بودن فسیل حشرات نسبت به بقیه جانداران چیست؟
شاید دلیل این موضوع را بتوان به ساختار بدن حشرات نسبت داد. ازآنجایی که در بدن حشرات استخوانهای سختی وجود ندارد، قابلیت تشکیل فسیل حشرات به مراتب کمتر است. از طرف دیگر حشرات غالبا در خشکی زندگی میکنند و خشکی محل مناسبی برای تشکیل فسیل نیست.
ازبدن کدام جانور فسیل بهتری تشکیل می شود؟
در پاسخ به این سوال باید گفت، این موضوع به مقایسه شما بستگی دارد؛ بطور مثال از بین کرم خاکی، ماهی و حشره باید گفت ماهی؛ زیرا ماهی در دریا زندگی میکند و رسوب گذاری می تواند جسد آن را از تجزیه شدن حفظ کرده و بدنش در بین لایه های رسوبی به فسیل تبدیل شود.
فسیل حشرات چگونه تشکیل می شود؟
حشرات ممکن است در صمغ برخی از گیاهان گیرافتاده و از آنها فسیل تشکیل شده باشد.
چمع بندی
همانگونه که متوجه شدید، مراحل تشکیل فسیل معمولا به این صورت است که پس از خاک شدن حیوان یا گیاه مرده، لازم است تا آب به داخل خاک نفوذ کرده و مواد معدنی از قبیل آهن، سیلیکات و کلسیم را با خود به آنجا منتقل کند.
این مواد معدنی در اطراف گیاهان یا حیوانات مرده جمع شده و آنها را به همان صورت حفظ میکنند. بعد از مدت طولانی، مواد شیمیایی موجود در بدن جانور دفن شده، تحت یک سری از تغییرات قرار میگیرد؛ به طوری كه استخوان به آهستگی پوسیده و فاسد میشود. در این حین آب با مواد معدنیش به داخل استخوان رسوخ کرده و مواد شیمیایی داخل استخوان را با مواد معدنی سنگ مانند جایگزین میكند.
با گذشت زمان، مواد شیمیایی فوق سخت میشوند و یک نسخه تقریبا کاملی از حیوان اصلی بوجود میآید. به این نسخه بوجود آمده اصطلاحا فسیل گفته میشود.
فسیل
مجموعه عکس فسیل های عجیب کشف شده
فسیل ها، اجساد و بقایای موجوداتى مىباشند که پس از مرگ در بین رسوبات دفن شدهاند. با مجموعه عکس فسیل های عجیب کشف شده با ما همراه باشید.
اگر شما هم به دنیای ماجراجویانه و همینطور به علم زمین شناسی علاقهمند باشید حتما این مقاله و عکسهای آن برای شما جذاب خواهد بود. هیچکس از گذشته خبر ندارد اما با کشف فسیلهایی که مربوط به میلیونها سال قبل است میتوان تا حدودی درباره جانورانی که در آن زمان میزیستهاند اطلاعاتی به دست آورد. این جانوران یا به شکل خاصی کشف شدهاند و اطلاعات دقیقی از آنها در دست نیست. در ادامه مجموعه ای از عکس فسیل های عجیب و جالب کشف شده را به همراه توضیحاتی پیرامون آنها قرار دادهایم که میتوانید مشاهده کنید.
فسیل چیست و چگونه تشکیل میشود؟
فسیل به بازماندههای کانیشده جانوران و گیاهان یا بازماندههای دیگر مثل ردپا گفته میشود. وقتی جانوری میمیرد جسد آن به سرعت با رسوباتی مانند گل و لای پوشانده میشود. بخشهای نرم یک موجود از بین رفته و بخشهای سفت آن باقی میمانند و پس از مدتی بسیار زیاد رسوبات اطراف موجود تبدیل به سنگ شده و پس از میلیونها سال بعد که پوشش سنگی از بین میرود بقایای موجودات بصورت فسیل در میآیند.
فسیل شدن فرآیندی است که به ندرت اتفاق می افتد زیرا کانیهای طبیعی معمولاً تجزیه شده و دوباره وارد چرخه مواد میگردند. برای اینکه یک سازواره (ارگانیسم)، تبدیل به فسیل شود میبایست روی آن هرچه سریعتر با مواد رسوبی پوشیده شود. فسیلها انواع گوناگونی دارند و معمولاً از خود مواد بازمانده از سازواره تشکیل شدهاند ولی هستند فسیلهایی که تنها شامل اثر و رد یک سازواره مثلا رد پای یک دایناسور یا خزنده میشوند. به اینگونه فسیلها، فسیلهای اثری میگویند. دانش بررسی فسیل ها دیرینشناسی نام دارد.
عکس فسیل های عجیب غریب
همیشه باستانشناسان با دستگاهها و ابزار به کاوش در مورد فسیلها مشغول هستند اما یک دختر ۵ ساله با یک بیلچه اسباب بازی توانست فسیلی با قدمت ۱۶۰ میلیون سال را پیدا کند. به این صورت که زمانیکه در حال بازی در پارک ساحلی در شهری در انگلستان بود موفق شد به کمک پدر خود و تنها با یک بیل اسباببازی یک فسیل که قدمتی بسیار طولانی دارد را پیدا کند.
این فسیل مربوط به جانوری نرم تن است و زیستگاه آن دریا است. بنا به گفته باستانشناسان این فسیل مربوط به دوره ژوراسیک است. این فسیل در حدود ۴۱ سانتیمتر عرض دارد و این خانواده قصد دارند آن را در خانه خود نگهداری کنند که طبق گفته پدر خانواده این کار از تمام کارهایی که انجام داده سختتر است زیرا این فسیل بسیار شکننده است.
این دم اسب در عکس فسیل بالا نزدیک به ۳۰۰ میلیون سال قدمت دارد و در مناطق مختلف دیده شده است اما به عنوان یکی از اسرارآمیزترین فسیلهای دنیا شناخته میشود چرا که تا به حال اطلاعات زیادی از آن به دست نیامده است و دانشمندان بسیاری روی آن در حال کار هستند.
یکی از جالبترین فسیلهایی که تا به حال کشف شده است مربوط به یک عنکبوت است که در حال شکار حشرهای دیگر است و در همان حال هر دو مردهاند و تبدیل به فسیلشدهاند. این فسیل ۱۰۰ میلیون سال قدمت دارد و در درهای در میانمار کشف شده است. نکته جالب این فسیل دقیق بودن و جزئیات بالایی است که در تار و پود آن دست نخورده باقی مانده است. عکس فسیلعنکبوت را در شکل میبینید.
چندی پیش در تخقیقات باستانشناسی در پرو پنگوئنی بسیار عجیب کشف شد که در نوع خود بسیار عظیم بود. عکس فسیل این جانور در شکل بالا قابل مشاهده است. فسیل این پنگوئن برای ۳۶ میلیون سال پیش بود و قدش نزدیک ۱.۵ متر است. پنگوئنهای عظیم وزنی دو برابر امپراطورهای امروزی و نزدیک به ۱۰۰ کیلوگرم داشتهاند و از ماهی و حیوانات دریایی تغذیه میکردهاند. تحقیقات بر روی این پنگوئنها همچنان ادامه دارد.
در سال ۲۰۱۱ یک باستانشناس به نام “دیوید فستوواسکی” لانهای از دایناسورهای گیاهخوار را پیدا کرد که به عنوان کاملترین نمونه لانههای دایناسور است. عکس فسیل که مشاهده میکنید مربوط به این لانههاست. این لانه دارای ۱۵ بچه دایناسور بود که نزدیک به ۷۰ میلیون سال پیش فرصتی برای زندگی پیدا نکرده بودند. او این لانه را در مغولستان پیدا کرد و در این مدت متوجه شد ۱۰ عدد از این بچهها به طور کامل رشد کرده و آماده به دنیا آمدن بودهاند.
این عکس فسیلها که در بالا مشاهده میکنید مربوط به یکی از فسیلهای عجیب و غریبی است که تاکنون یافت شده است، فسیل یک کرم دارای پا و سر است در حالی که تشخیص دم آن کمی مشکل به نظر میرسد. این کرم که مربوط به دوره انقلاب درختها روی زمین است، میتواند از اولین موجودات زنده روی زمین باشد. این حیوان ظاهری خارج از عرف این دنیا دارد و هنوز روشن نیست که چگونه میتوان او را به گروهی از حیوانات مدرن مربوط کرد. کرم احتمالا ۵۰۵ میلیون سال پیش در کانادا زندگی میکرده است.
فسیل
منبع