/ آموزش ساز / کلید و میزان در موسیقی چیست و انواع آن کدامند؟
آنچه در این مقاله می‌خوانید

انواع کلید در موسیقی

کلید در موسیقی برای معنا پیدا کردن و شناختن نام نت‌ها بر روی حامل به کار برده می‌شود و همیشه در سمت چپ خطوط حامل کشیده می‌شود. سه نوع کلید در موسیقی داریم؛ کلید دو، کلید فا، کلید سل.

برای آنکه بتوان نت‌های موسیقی را در دوره‌های پی در پی به خط موسیقی نوشت، از خطوطی استفاده می شود که حامل نام دارد. خطوط حامل پنج خط موازی با فاصلههای مساوی هستند که دارای یازده محل برای جا دادن نتهای موسیقی میباشد؛ پنج محل روی خطها، چهار محل میان خط‌ها، یک محل پایین و یک محل بالای خطها. کلید در موسیقی کمک می‌کند که معنای نت‌ها برروی حامل پیدا و شناخته شوند.

کلید در موسیقی چیست؟

کلید برای معنا پیدا کردن و شناختن نام نت‌ها بر روی حامل به کار برده می‌شود و همیشه در سمت چپ خطوط حامل کشیده می‌شود. به منظور تسهیل در نوشتن محدوده‌های صوتی مختلف در موسیقی سه نوع کلید سل، فا و دو وجود دارد که بر روی هر خط که واقع شوند نام خود را به همان خط و نت روی آن می‌دهند. در قدیم هریک از کلیدها و حامل‌ها مخصوص یکی از بخش‌های صدای انسانی (در موسیقی آوازی) بوده و امروزه برخی از حامل‌ها ویژه‌ی یک یا چند ساز است. در تصویر بالا شکل هر سه نوع کلید را مشاهده می‌کنید.

در ادامه با توضیح بیشتر به معرفی انواع کلیدهای مرسوم در موسیقی می‌پردازیم. هر کدام از کلیدها و حامل‌های موسیقی نسبت به یکدیگر در سطح مختلف زیر و بمی قرار دارند.  

کلید سل

یکی از معمول‌ترین و پرکاربرد‌ترین کلید‌ها در موسیقی کلید سل است که تنها روی خط دوم حامل پنج خطی جای می‌گیرد و نتی را نشان می‌دهد که به فاصله‌ی یک پنجم درست بالاتر از نت “دو” وسط است (بابسامد تقریبی۳۹۶ هرتز). این کلید در موسیقی برای سازهایی که صدای نسبتا زیری دارند، استفاده می‌شود. برای همه‌ی بخش‌های آوازی (جز بخش باس، بخش باریتون و گاه بخش تنور) با این کلید نت نویسی می‌شود. نحوه‌ی کشیدن کلید سل از روی خط دوم شروع می‌شود به همین دلیل نتی که روی خط دوم قرار می‌گیرد را سل می‌نامند و بقیه‌ی نت‌ها بر همین روال نامگذاری خواهند شد. همانند تصویر زیر:

کلید دو 

کلید دو می‌تواند روی خط‌های اول، دوم، سوم و چهارم قرار بگیرد .همانند تصویر زیر:

به این ترتیب که روی هر خط قرار بگیرد نتی که روی آن خط است، نت “دو” وسط (با بسامد حدود ۲۶۴ هرتز)  می‌شود و بقیه‌ی نتها برطبق این نت نامگذاری خواهند شد. به عنوان مثال برای کلید دو خط چهارم، نتی که روی خط چهارم قرار بگیرد، نت دو نامگذاری و نت بعد از آن روی حامل “ر” و نت قبل از آن “سی” می‌شود. مثل تصویر زیر:

انواع کلید دو 

  • کلید دو – خط چهارم: علاوه بر کاربردش در وسعت صدای بخش تنوردر آواز، سازهای پایین بر روی این حامل نت نویسی می‌شوند که عبارتند از: فاگوت (قسمت اصوات بالای این ساز) ، ترومبون تنور، ویولنسل (قسمت مرکزی اصوات این ساز)
  • کلید دو – خط سومعلاوه بر کاربردش در وسعت صدای بخش آلتوی آوازی، در نت نویسی ساز ویولن آلتو(ویولا) به کار می رود.
  • کلید دو – خط دوم: این حامل ویژه‌ی بخش متزوسوپرانو بوده که امروزه برای این بخش از حامل سل استفاده می‌شود.
  • کلید دو – خط اول: این حامل ویژه‌ی بخش سوپرانو آوازی بوده که امروزه هیچ سازی بر روی این حامل نت نویسی نمی‌شود. برای این بخش در ساز و آواز از حامل سل استفاده می‌شود.

کلید فا 

کلید فا می‌تواند روی خطهای سوم و چهارم قرار بگیرد. به این ترتیب که روی هر خطی که قرار بگیرد نتی که روی آن خط است نت فا (با بسامد تقریبی ۱۷۶ هرتز) می‌شود و بقیه‌ی نت‌ها برطبق این نت نامگذاری خواهند شد. به عنوان مثال برای کلید فا خط چهارم ، نتی که روی خط چهارم قرار بگیرد نت فا نامگذاری و نت بعد از آن روی حامل “سل” و نت قبل از آن “می” می‌شود. مثل تصویر زیر:

انواع کلید فا

  • ·   کلید فا – خط چهارم: پایین‌ترین یا بم‌ترین حامل است که امروزه کاربرد فراوانی دارد. علاوه بر بخش‌های باس و باریتون، برای قسمت بم ساز پیانو و سازهای زیر (بم‌ترین سازها) استفاده می‌شود که عبارتند از: فاگوت، کر(هورن) تنها برای قسمتی از اصوات منطقه‌ی پایین این ساز، توبا، ویولنسل (تنها برای قسمتی از اصوات منطقه‌ی پایین این ساز)، کنترباس زهی (نت‌های این ساز یک اکتاو بم‌تر از نت نوشته شده صدا می‌دهند).
  • ·     کلید فا – خط سوم: ویژه‌ی بخش باریتون بوده که امروزه دیگر کاربرد ندارد.

استفاده از سه کلید در موسیقی، نوشتن موسیقی برای تمامی صداها و سازها (با بازه‌های متفاوت) را امکان‌پذیر کرده است. با استفاده از کلیدهای مختلف برای سازها و صداهای متفاوت می‌توان به راحتی نت‌ها را در محدوده حامل با حداقل استفاده از خطوط اضافه نوشت. به این منظور کلید سل برا بخش‌های بالا، کلید دو برای بخش‌های میانی، و کلید فا بیشتر برای بخش‌های پایین نوشته می‌شود.  

کلیدواژه : موسیقی / انواع کلید در موسیقی

منبع :

1

میزان در موسیقی چیست و انواع آن کدامند؟

میزان در موسیقی برای آرایش و سازماندهی درست نت‌ها تعریف می‌شود. هر قطعه از موسیقی از لحاظ زمان به قسمت‌های مساوی تقسیم می‌شود که هر یک از آن قسمت‌ها را میزان و خط عمودی که آن‌ها را از یکدیگر جدا می‌کند را خط میزان گویند.

موسیقی یک پدیده دقیق است که برای خلق آن باید از قواعد خاصی پیروی نمود. یکی از این قواعد رعایت فواصل زمانی در نت نویسی است. بدون در نظر گرتن ارزش زمانی هر نت در موسیقی،‌آنچه خلق می‌شود مطمئنا دلپذیر نخواهد بود. در واقع برای نوشتن، سازماندهی و آرایش درست نت‌ها لازم است که آن‌ها را از نظر زمانی دسته‌بندی کنیم. برای این کار در موسیقی از میزان استفاده می‌کنند.

 میزان در حقیقت ظرفی است كه تعداد محدودی نت از نظر زمانی در آن جای می‌گیرند. میزان ها با یك خط عمودی از همدیگر جدا می‌شوند كه این عامل جدایی را خط میزان می‌گویند.

تعریف میزان در موسیقی

در موسیقی نشانه‌هایی برای مشخص کردن دوره‌ها و تعداد ضرب در هر دوره وضع شده است. هر دوره به وسیله‌ی خطی عمودی، که حامل را قطع می‌کند (به ۵ خط افقی که الفبای موسیقی روی آن نوشته می‌شود خطوط حامل می‌گویند)، از دوره‌های پیش و پس از خود جدا می‌شود. محتوای میان هر دوخط عمودی را میزان و خط‌های عمودی را خط میزان می‌نامند.

به زبان ساده‌تر، هر قطعه از موسیقی از لحاظ زمان به قسمت‌های مساوی تقسیم می‌شود که هر یک از آن قسمت‌ها را میزان و خط عمودی که آن‌ها را از یکدیگر جدا می‌کند خط میزان نام دارد.

از آنجا كه ارزش زمانی هر میزان از قبل تعیین شده است، نت‌های داخل آن میزان باید در همان زمان مشخص اجرا شوند و پس از آن، نوبت به اجرای نت‌های میزان بعدی می‌رسد.

انواع میزان در موسیقی

بسته به این که قطعه موسیقی چه ریتمی داشته باشد در میزان‌های مختلفی نوشته می‌شود. این میزان‌ها به چهار دسته تقسیم بندی می‌شوند که عبارتند از:

۱. میزان‌های ساده

میزانی است که هر ضرب آن قابل تقسیم به ۲، ۴، ۸، … باشد. به عبارت دیگر در میزان‌های ساده تنها یک نوع واحد ضرب به کار رفته باشد و این واحد تنها به ۲ (یا مضرب‌های زوج ۲) تقسیم شود.
در میزان‌های ساده کشش هر ضرب یکی از شکل‌های ساده‌ی نت مثل چنگ، سیاه و سفید است.
برای ترکیبی کردن میزان‌های ساده کافی است در مقابل هر ضرب یک نقطه قرار دهیم (مثلا نت سیاه را تبدیل به نت سیاه نقطه دار کنیم).

۲. میزان‌های ترکیبی

میزانی است که هر ضرب آن قابل تقسیم به ۳، ۶، … (یا مضربی از ۳) باشد به عبارت دیگر میزان ترکیبی در واقع همان میزان ساده‌ای است که هر واحد ضربه در آن به سه تقسیم شده.

در میزان‌های ترکیبی کشش هر ضرب معادل یک نت نقطه دار است، مثل نت چنگ نقطه دار، سیاه نقطه دار، سفید نقطه دار.

۳. میزان لنگ

هر دوره‌ی این میزان آمیزه‌ای است از مضرب‌ها و مجموع‌های اعداد ۲ و ۳. به عبارت دیگر هر ضرب آن را نه می‌توان به مضرب‌های ۲ و نه می‌توان به مضرب‌های ۳ تقسیم کرد. مانند میزان ۴/۵(پنج چهار) که ممکن است از یک میزان ۴/۳ (سه چهار) و یک میزان ۴/۲ (دو چهار) یا به عکس تشکیل شده باشد.

برای مشخص نمودن موقعیت میزان‌های لنگ اغلب به وسیله خط قائم نقطه چین یا کسرمیزان تجزیه شده، آن‌ها را از هم تفکیک می‌کنند.

۴. میزان‌های مختلط

از آمیختن میزان‌های بالا میزان مخلوط به دست می‌آید که به دو صورت است:

  • میزان های مخلوط در ادامه آهنگ: میزان‌های یک آهنگ به یاری تغییر کسر میزان یا نشانه‌های دیگر، در وسط قطعه عوض می‌شوند. 
  • میزان‌های مخلوط همزمان: در موسیقی چند بخشی، گاه یک یا چند بخش با تقسیم ساده دوتایی و بخش دیگر با تقسیم سه تایی همزمان پیش می‌روند. 

نکته: برای تبدیل میزان‌های ساده به ترکیبی کسر میزان را در ۳/۲ (سه دوم) ضرب می‌کنیم.

کسر میزان

کسر میزان در موسیقی تعیین کننده‌ی وزن در هر آهنگ یا قطعه‌ی موسیقی است. این نشانه به صورت عددی شبیه به کسر متعارفی نوشته می‌شود. یعنی از دو رقم، یکی در صورت و دیگری در مخرج تشکیل شده است. کسر میزان را به انگلیسی Time Signature می‌گویند.

رقم صورت کسر میزان نماینده‌ی تعداد واحد ضرب در هر میزان است. مثلا صورت ۲ نشانه‌ی میزان دو ضربی، صورت ۳ نشان دهنده‌ی میزان سه ضربی است.

رقم مخرج کسر میزان نشان دهنده‌ی نتی است (نسبت به گرد) که واحد ضرب قرار گرفته؛ به عبارت دیگر مخرج کسر شکل ضرب را مشخص می‌کند. مثلا مخرج ۴ در کسر میران نشانه‌ی آن است که نت سیاه (۱/۴گرد) واحد ضرب است.

  • مثال: میزان ۲/۴ (دو چهار) میزانی است ساده و دو ضربی که هر ضرب آن یک نت سیاه بوده و هر سیاه قابل تقسیم به دو نت چنگ یا ۴ نت دولاچنگ است.
  • مثال: میزان ۶/۸ (شش هشت) میزانی است دو ضربی که هر ضرب آن یک نت سیاه نقطه دار است و هر سیاه نقطه دار قابل تقسیم به ۳ نت چنگ یا ۶ نت دولاچنگ است.

نتیجه گیری

نوع هر میزان در ابتدای هر آهنگ مشخص می‌شود. در یک آهنگ ارزش زمانی میزان‌‌ها برابر است مگر این كه نوع میزان عوض شود. قرار دادن تعداد و نوع نت در یک میزان به ظرفیت آن بستگی دارد، یعنی برای قرار دادن نت‌ها در میزان باید ظرفیت آن را از قبل بدانید تا بتوانید آن را با نت‌های مناسب پر کنید. 

منبع :

1

برچسب ها :

برای امتیاز به این نوشته کلیک کنید!

کل :
میانگین :
اشتراک در
اطلاع از
guest

0 نظرات
بازخورد (Feedback) های اینلاین
مشاهده همه دیدگاه ها
0
افکار شما را دوست داریم، لطفا نظر دهید.x